[27] 9.5. Połączenia literowe ks, gz oraz zakres użycia litery x

 
9.5. [27] Połączenia literowe ks, gz oraz zakres użycia litery x
W większości wyrazów połączenia literowe ks, gz piszemy zgodnie z wymową, np.
aneks, indeks, ekscerpcja, ekspertyza, eksperyment, ekspiacja, ekspresja, ekstaza, ksenofobia, kserokopia, maksimum, maksymalny, paradoksy, tekstologia; egzaminator, egzegeza, egzemplifikacja, egzoderma, egzosfera, egzystować.
Dawniej dla oznaczenia tych połączeń liter była używana litera alfabetu łacińskiego – x. Dziś zasięg jej użycia ograniczony jest do:
a) oznaczania każdej nieznanej wielkości matematycznej lub zmiennej niezależnej, np. oś x-ów, 5x, xy, oraz wszelkich nieznanych obiektów, osób, wielkości – x razy, miasto X, pan X;
b) nazwisk polskich pisanych w ten sposób od dawna, np. Axentowicz, Axer;
c) obcych nazw własnych osobowych i miejscowych, jeśli występują w pisowni oryginalnej, np. Maxwell, Huxley, Oxford (częściej jednak Oksford);
d) rodzimych skrótowców, głównie będących nazwami firm związanych z eksportem, np. Budimex, Hortex, Rolimpex, Stalexport;
e) nazw leków, np. oxeladin, madroxin, hydroxizin, maalox.
W przypadkach zależnych nazwy kończące się literą -x możemy zapisywać dwojako: albo w miejsce końcowego -x- piszemy -ks-, albo pozostawiamy w zapisie tematyczne -x-, np. HortexHorteksu, Horteksowi, Horteksie albo Hortexu, Hortexowi, Hortexie; Max (von Sydow) – Maksa albo Maxa (von Sydowa); Hendrix – z (Jimim) Hendriksem albo Hendrixem; Halifax (miasto) – do Halifaksu albo Halifaxu; cardox (lek) – o cardoksie albo cardoxie (por. Aneks I, p. 5.).
 
 
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe Słowo Roku 2020

Przyłącz się do V edycji plebiscytu PWN i zgłoś swoją propozycję.
UWAGA! Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe, ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!
Powiedz o plebiscycie swoim znajomym.

Głosy można oddawać do
30 listopada 2020 r.

Wyślij
Weź udział w akcji „Młodzieżowe Słowo Roku 2020”!