rżnąć

Wielki słownik ortograficzny PWN

rżnąć rżnę, rżniesz, rżną; rżnij•cie; rżnął, rżnęła, rżnęli; rżnięty a. rznąć
rżnięcie a. rznięcie

Słownik języka polskiego PWN

rżnąć
1. «ciąć na części»
2. «wyrzynać ozdoby»
3. pot. «zabijać ostrym narzędziem»
4. pot. «wpijać się boleśnie»
5. pot. «robić coś z zapałem»
6. pot. «udawać lub naśladować kogoś»
7. pot. «mówić coś wprost, nie zważając na okoliczności»
8. pot. «rzucić czymś z rozmachem»
9. pot. «uderzyć silnie»
10. wulg. «o mężczyźnie: mieć stosunek z kobietą»
11. posp. «oddawać kał»
rżnąć się
1. pot. «bić się, zabijać się wzajemnie»
2. wulg. «odbywać stosunek seksualny»
rżnięcie pot. «lanie, cięgi»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

rżnąć a dorznąć
10.11.2015
W poradni pojawiło się już pytanie: Dlaczego rżnąć (np. drewno) ale podrzynać (gałąź, na której się siedzi)?, na którą odpowiedź dr Długosz-Kurczabowej brzmiała: „Do dawnych form rznąć, dorznąć, zarznąć, wyrznąć... utworzono wtórne odpowiedniki częstotliwe rzynać, dorzynać, zarzynać, wyrzynać... (analogicznie do umotywowanych par typu zacząć – zaczynać)”.
W związku z tym zastanowiło mnie jednak, jak brzmiała wymowa. Wynika to z tego, że czytając podrzynać jako [pod-żynać], mielibyśmy oboczność ż-rz, biorąc pod uwagę rżnąć. Wydaje mi się zatem, że pierwotne odczytanie podrzynać brzmiałoby [podr-zynać], i rznąc [r-znąć], tak jak marznąć.
W czasach szkolnych miałem podobny problem, gdy czytaliśmy Reja, gdzie znajdujemy słowo barzo, które w oczywisty sposób jest naszym współczesnym bardzo, a więc odczytanie powinno brzmieć raczej [bar-zo] niż [bażo], które to strasznie mnie wówczas raziło.
Czy takie rozumowanie jest prawidłowe? Czy jest to powiązane z czeskim ř, które ponoć wymawia się podobnie? Odchodząc trochę od powyższego – czy czasowniki rżnąć i żąć są pokrewne, czy to przypadkowa zbieżność?
Z poważaniem
Marek Kielar
Bywaj!
23.06.2006
Co oznacza formuła Bywaj, wypowiadana na odchodnym? Dla porównania: Trzymaj się, Idź z Bogiem czy Śpij dobrze są dość oczywiste w pozytywnym przekazie. A z tym bywaniem – o co tu chodzi? Jak nacechowane jest takie pożegnanie?
Czasownik chędożyć i jego wulgarne znaczenie
25.10.2018
Szanowni Państwo,
jak to się stało, że pierwotne znaczenie czasownika chędożyć ewoluowało od staropolskiego ‘porządkować, czyścić, ozdabiać, czynić pięknym’ do wulgarnego określenia ‘odbywania stosunku płciowego’ – jedynego znaczenia, w jakim jest używany przez współczesnych użytkowników polszczyzny? 

Pozdrawiam

Stratos Vasdekis

Ciekawostki

RŻNĄĆ
Ale żąć. Niektórzy opuszczają kropkę nad z i tworzą w ten sposób coś innego: nieortograficzne rznąć.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... ten związek.
    E: Co mam przebaczać? Przebaczać to mogłam, jak
    rżnąłeś tę klientkę w Pabianicach. I przebaczyłam.
    W: Ewka, uwierz: znajdę...
  • ... to za przeproszeniem ,,zupka-galopka". Pędzą, jakby ich w brzuchu rżnęło. U nas dyrektorciu mówi: ,,Panowie, z godnością". My mamy specjalny...
  • ... nad nim machają rękami.
    KIBIC I Uważaj... ty, pijaczyno!
    AKORDEONISTA
    rżnie marsza drużyny ,,Niepokonanych".
    ANTEK macha ręką Ci-szeeej. (zatyka sobie...

Synonimy

rżnąć (na części)
rżnąć (wzór, rysunek)
rżnąć (zwierzęta) pot.
rżnąć (ciało, skórę) pot.
rżnąć (w karty, z armat) pot.
rżnąć (oberka) pot.
rżnąć (głupka, mądralę) pot.
rżnąć (czymś o ziemię) pot.
rżnąć (kogoś w twarz) pot.
rżnąć (jeńców) pot.
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego