stały

Wielki słownik ortograficzny PWN

stały; stali
stać stoję, stoisz, stoją; stój•cie
Fizyka ciała stałego (tytuł) Fizyki ciała stałego
stać się stanę się, staniesz się, staną się; stań•cie się
wol•no stojący: wolno stojący regał, ale: budynek wolnostojący (archit.)
w stanie (np. być w stanie coś zrobić)
w stanie spoczyn•ku (skrót: w st. sp.)

Słownik języka polskiego PWN

stały
1. «pozostający w tym samym miejscu i położeniu»
2. «trwale związany z jakimś miejscem lub jakąś osobą; też: bywający gdzieś często»
3. «niezmieniający poglądów, uczuć; też: będący wyrazem takiej postawy»
4. «nieulegający zmianom»
5. «trwający bez przerwy»
6. «odbywający się regularnie»
7. fiz. «odznaczający się sztywnością postaci, nieciekły i nielotny»

• stałość
akcent stały, nieruchomy «akcent padający zawsze na tę samą sylabę wyrazu»
kapitał stały «kapitał wydatkowany na środki produkcji, którego wartość nie wzrasta w procesie produkcji i jest przenoszona na wytwarzany produkt»
prąd stały «prąd elektryczny jednokierunkowy o stałym natężeniu»
roztwór stały «jednorodna mieszanina dwóch lub więcej substancji krystalicznych»
stała
1. «element stały, trwały, zachowujący zawsze swoją niezmienność wśród elementów zmiennych w danej dziedzinie, w danym zjawisku»
2. mat. «funkcja przyjmująca dla różnych wartości argumentu tę samą wartość»
stojący
1. «znajdujący się w pozycji pionowej lub przeznaczony do postawienia na czymś»
2. «taki, podczas którego się stoi»
3. «pozostający w bezruchu»
stała grawitacji, stała grawitacyjna «współczynnik proporcjonalności w prawie ciążenia Newtona»
hartowność stali «podatność stali na hartowanie»
nuta pedałowa, stała «długo wytrzymywany dźwięk w głosie najniższym lub w innych głosach, stanowiący podłoże dla rozwoju struktury wielogłosowej»
równowaga stała «równowaga, przy której ciało po wychyleniu wraca do pierwotnego położenia»
stała fizyczna «wielkość o niezmiennej wartości występująca we wzorach fizycznych, stanowiąca podstawę ilościowego opisu zjawisk fizycznych»
stała logiczna «wyrażenie mające ustalone przez logikę znaczenie, niezależne od dziedziny, w której to wynikanie zachodzi»
budynek wolno stojący «budynek niestykający się z innymi budynkami»
ciało stałe «substancja niebędąca gazem ani cieczą, mająca określony kształt i objętość»
koszty stałe «koszty ponoszone przez przedsiębiorstwo na produkcję, które są niezmienne niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa»
miejsce siedzące, stojące, leżące «miejsce w środkach komunikacji przeznaczone do siedzenia, stania, leżenia»
na stałe «na stały pobyt»
stać I
1. «być na nogach (łapach), zachowywać pozycję pionową»
2. «nie ruszać się z miejsca, trwać w bezruchu»
3. «o przedmiotach: być w położeniu pionowym, być postawionym gdzieś, wzniesionym na czymś»
4. «być podniesionym pionowo do góry»
5. «być nieczynnym, nie działać»
6. daw. «mieszkać, przebywać gdzieś tymczasowo»
stać II pot. «mieć jakąś wartość, kosztować»
stać III daw. «wystarczyć, nie zabraknąć»
stać IV «rozkaz zatrzymania się lub zaprzestania jakiegoś działania»
stać sięstawać się
1. «przejść stopniowo w inny stan, w inną postać, zmienić się w kogoś lub w coś innego»
2. «przytrafić się, zdarzyć się, nastąpić»
wody stojące «jeziora, stawy niemające przepływu»
zęby stałe «zęby wyrastające po wypadnięciu zębów mlecznych»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

stały stałym
21.12.2013
Wszystkiego najlepszego z okazji Świąt Bożego Narodzenia, a także udanego Nowego Roku życzy stały użytkownik Poradni.
Jerzy Buczek
Stało się
2.12.2016
Często spotykam się ze sformułowaniem stanęło się jako odpowiednik stało się. Przykłady: Co się stanęło? (zamiast: Co się stało?), Tak się stanęło, że zostałem bez pracy (zamiast: Tak się stało (= moje losy potoczyły się tak), że zostałem bez pracy).
Czy jest to poprawne? Mnie osobiście te wyrażenia rażą i długo traktowałem je jako przejęzyczenie, ale spotykam się z tym zbyt często, aby mówić o nieśÂświadomym użyciu niewłaściwego wyrazu.
stoi czy wisi?
14.10.2013
Szanowna Poradnio,
chciałbym wiedzieć, czy pająk znajdujący się na suficie, ze wszystkimi kończynami dotykającymi sufitu, stoi czy wisi. Opinie wśród znajomych są podzielone. Jedni mówią, że stoi, ponieważ się nie porusza, inni twierdzą, że wisi, ponieważ jego ciężar nie spoczywa na nogach. Pająki utrzymują się na ścianach (suficie w tym przypadku) dzięki mikrohaczykom na swoich kończynach, więc w pewien sposób na nich wiszą, jednak nie zwisają.
Z poważaniem,
Filip

Ciekawostki

Mówimy „Co się stało, to się nie odstanie”, mając na myśli to, że faktów dokonanych nie można już cofnąć.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... ubiegłym roku, ale jeszcze długa droga przed nami, abyśmy się stali społeczeństwem głębiej i praktyczniej solidarnym. Pielgrzymka może być i jest...
  • ... potargane włosy i różową twarz.
    - Ale walił pan. Ja spałam.
    Stała na progu, a lekka sukienka obciskała jej pełne kształty. Prócz...
  • ... ich twórczości. Wreszcie biegli podkreślili, że malując obrazy, których inspirację stano wiły różne wydania albumowe, wykonawca chciał stworzyć wrażenie, że są...

Encyklopedia PWN

Stały Trybunał Sprawiedliwości Międzynarodowej (STSM), ang. Permanent Court of International Justice,
pierwszy stały sąd międzynar. funkcjonujący przy Lidze Narodów jako jej autonomiczny organ orzekający w sporach między państwami;
Stały Trybunał Arbitrażowy (Rozjemczy), fr. Cour permanente d’arbitrage,
organ międzynar. utworzony na mocy konwencji haskiej z 1899, utrzymany przez konwencję haską z 1907, reprezentowany przez stałe Biuro Międzynar. w Hadze, pełniące funkcje kancelarii Trybunału i kierujące sprawami adm. i archiwum;
roztwór stały, kryształ mieszany,
chemicznie jednorodna, stanowiąca jedną fazę stałą, mieszanina 2 (lub więcej) substancji;
mat. pojęcie pojawiające się w różnych działach matematyki, m.in. w analizie matematycznej i topologii; mówi się, że punkt xX jest punktem stałym przekształcenia f: XX, jeśli f(x) = x.
ekon. koszt, który nie zmienia się wraz ze zmianą skali produkcji,
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe Słowo Roku 2020

Przyłącz się do V edycji plebiscytu PWN i zgłoś swoją propozycję.
UWAGA! Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe, ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!
Powiedz o plebiscycie swoim znajomym.

Głosy można oddawać do
30 listopada 2020 r.

Wyślij
Weź udział w akcji „Młodzieżowe Słowo Roku 2020”!