[49] 13.13. Rzeczowniki zakończone na -szczyzna, -cczyzna, -dczyzna

 
13.13. [49] Rzeczowniki zakończone na -szczyzna, -cczyzna, -dczyzna
Przyrostek -izna (-yzna) już dawno tworzył rzeczowniki od przymiotników. Dziś jest tak nadal. Zasadnicza trudność ortograficzna polega na tym, że powoduje on zmianę w wymowie poprzedzającej go grupy spółgłoskowej.
13.13.1. Od przymiotników zakończonych na -ski tworzymy rzeczowniki zakończone na -szczyzna. Pisownia ta oparta jest na zasadzie fonetycznej, np.
Rzeczowniki zakończone na -szczyzna
amatorski — amatorszczyzna lubelski — Lubelszczyzna
angielski — angielszczyzna mongolski — mongolszczyzna
arabski — arabszczyzna opolski — Opolszczyzna
białoruski — białoruszczyzna pański — pańszczyzna
bohaterski — bohaterszczyzna polski — polszczyzna
bułgarski — bułgarszczyzna połabski — połabszczyzna
chiński — chińszczyzna prasłowiański — prasłowiańszczyzna
czeski — czeszczyzna rzeszowski — Rzeszowszczyzna
francuski — francuszczyzna staropolski — staropolszczyzna
góralski — góralszczyzna suwalski — Suwalszczyzna
huculski — Huculszczyzna (huculszczyzna) śląski — śląszczyzna
kaszubski — Kaszubszczyzna (kaszubszczyzna) wileński — Wileńszczyzna
królewski — królewszczyzna zakopiański — zakopiańszczyzna.
UWAGA: Należą tu także rzeczowniki utworzone od nazwisk zakończonych na -ski, np.
Dostojewski – dostojewszczyzna
Przybyszewski – przybyszewszczyzna
Towiański – towiańszczyzna
Żeromski – żeromszczyzna.
13.13.2. Od przymiotników zakończonych na -cki tworzymy rzeczowniki zakończone na -cczyzna. Mimo iż zakończenie to najczęściej wymawiamy jako [-czczyzna], pisownia nie utrwala tego, oparto ją bowiem na zasadzie morfologicznej. Przykłady:
białostocki – Białostocczyzna
kielecki – Kielecczyzna
łużycki – łużycczyzna
sądecki – Sądecczyzna
słowacki – słowacczyzna (Słowacczyzna)
staroświecki – staroświecczyzna
turecki – turecczyzna
żywiecki – Żywiecczyzna.
UWAGA: Rzeczownik utworzony od przymiotnika szlachecki ma postać szlachetczyzna. W ten sposób zachowany zostaje związek morfologiczny z wyrazem szlachta.
13.13.3. Od przymiotników zakończonych na -dzki tworzymy rzeczowniki zakończone na -dczyzna. Pisownia tego zakończenia nawiązuje nie do postaci graficznej przymiotników, lecz rzeczowników, od których te przymiotniki utworzono. Przykłady:
Flamand, flamandzki – flamandczyzna
Nowogród, nowogrodzki – Nowogródczyzna.
UWAGA: W nielicznych wypadkach przyrostek -yzna tworzy rzeczowniki od rzeczowników, np.
Grek, Greka – greczyzna
hajdamaka – hajdamaczyzna
Niemiec, Niemca – niemczyzna
ojciec, ojca – ojczyzna.
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego