• Młoda polszczyzna
    Odklejka to stan oderwania się od rzeczywistości, zachowanie nieracjonalne, nieoczekiwane, możemy tak też nazwać osobę, która doświadcza takiej sytuacji. Odklejka to rzeczownik od czasownika odkleić się (od rzeczywiści) zawierający ten sam co czasownik przedrostek od– oznaczający oddzielenie lub ruch od punktu odniesienia. Ten przedrostek czasowników ruchu (naukowo można go nazwać ablatywno-separatywnym) był od dawna używany w odniesieniu do zachowania lub sytuacji nietypowej, odbiegającej od norm i oczekiwań. Od dawna używamy rzeczowników odlot, odjazd, odpał, a także czasowników z tym przedrostkiem: coś komuś odwaliło (także wulgarne warianty). Odlot w tym znaczeniu znajdujemy w korpusach w latach siedemdziesiątych, ale mówiło się w slangu tak już wcześniej. Połączenie od– ze znaczeniem ‘kleić’ dodatkowo podkreśla, że porzucamy stan trzymający nas mocno przy ziemi, tzn., że naturalne jest „przyklejenie” do rzeczywistości. Pewnie nie wszyscy i nie zawsze chcemy być przyklejeni do ziemi, dlatego odklejka podkreśla też, że jesteśmy pod wrażeniem tej nietypowości, nie zawsze oceniamy ją negatywnie.
     
    Marek Łaziński, Uniwersytet Warszawski
    Zobacz także finałową dwudziestkę słów edycji 2022 wraz z prostymi definicjami i przykładami definicji nadesłanymi przez zgłaszających.
     
     
    Dodano: 7.12.2022
     
     
  • Łatwo pomylić
    PÓŁKOWNIK, PUŁKOWNIK
    Półkownik to żartobliwe określenie filmu zatrzymanego przez cenzurę i nie dopuszczonego do dystrybucji, a więc odłożonego na półkę: „O ile zaś w II Rzeczypospolitej film (w początkach niemy) chętnie sięgał po tematykę powstańczą, to w Polsce Ludowej stała się ona tabu.
    W Młodości Chopina nie pokazano, od czyich kul giną młodzi uczestnicy listopadowej insurekcji, z filmu o Jarosławie Dąbrowskim wynikałoby, iż powstanie roku 1863 przygotowali rosyjscy oficerowie przy wsparciu niektórych Polaków. Kiedy zaś już w okresie stanu wojennego zostanie nakręcony Szwadron, to na dobrych parę lat podzieli on losy innych «półkowników»” (J. Tazbir, Silva rerum historicarum). Pułkownik zaś to oficer w wojsku, historycznie (a często i współcześnie) dowódca pułku. Dawniej zarówno pułk, jako i pułkownik pisano przez ó, gdyż wyrazy te zostały zapożyczone z języka staroruskiego, w którym miały samogłoskę o, w polszczyźnie wymienioną na ó, a w końcu na u.
    Mirosław Bańko
  • To ciekawe
    Na jedno kopyto
    Czyli: jednakowo. Szewstwo dało językowi trochę przenośni.
    Jedno z narzędzi szewskich, kopyto, na którym modelowało się but, stało się wzorem dla innych wzorów i robienie czegoś na ten sam wzór nazywamy robieniem na jedno kopyto. Samo szewskie kopyto jest metaforą stopy, do której jest podobne, porównywanej tu do zakończenia nogi innych ssaków. To wszystko jest jakoś podobne, choć nie jest całkiem na jedno kopyto. Czy kopytko.
    Jerzy Bralczyk
Słowo dnia: con grazia

Zagraj z nami!

Chcesz sprawdzić swoją znajomość języka?

Zagraj teraz

Zasady pisowni

90.J.7. [391] Przecinek po wyrazach wyrażających okrzyk
Przecinek stawia się po wyrazach wyrażających okrzyk: ach, halo, hej, ho, o, oj, np.
Halo, kto mówi?
Oj, to był mecz!
Jeżeli bezpośrednio po wykrzykniku o występuje wyraz w wołaczu, przecinek stawiamy po tym wyrażeniu:
O mój Boże, co ja teraz zrobię?!
 
 
... >>

Zmieniają się czasy,
zmieniają się słowa

Zobacz w Słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego, jak przez pół wieku zmieniło się słowo bajerować
Więcej słów

Powiedz to inaczej

Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego