• Wybierzmy Słowo roku 2017
    Uniwersytet Warszawski organizuje już po raz siódmy plebiscyt na najważniejsze słowo roku. Wybieramy je, by lepiej zapamiętać odchodzące dwanaście miesięcy oraz by zbadać, jak zmieniają się w języku słowa i ich skojarzenia. Na stronach slowanazasie.uw.edu.pl oraz slowadnia.clarin-pl.eu regularnie prezentujemy słowa, które najczęściej pojawiają się w prasie. Słowo roku nie musi być najczęstsze ani nowe, nie musi kojarzyć się dobrze ani źle. Pomijamy nazwy własne osób, krajów i organizacji.
     
    Oprócz internautów słowo roku 2017 będzie wybierać ogólnopolska kapituła profesorów językoznawstwa: Jerzy Bartmiński, Jerzy Bralczyk, Andrzej Markowski, Jan Miodek, Renata Przybylska i Halina Zgółkowa. Słowa wybrane w poprzednich latach (w większości zgodnie przez internautów i kapitułę) to: 2011 – prezydencja, 2012 – parabank, 2013 – gender, 2014 – kilometrówka, 2015 – uchodźca, 2016 – trybunał (wybór kapituły) i pięćset plus (wybór internautów).
     
    Słowa roku wybiera się też za granicą. Francuskie słowo roku 2017 to renoveau ‘odnowa’, laureat plebiscytu słowników Collinsa to fake news, a portalu dictionary.com – complicit ‘współwinny’. Niemcy wybrali hasło Jamaika aus, symbolizujące fiasko wielkiej koalicji niemieckich partii tradycyjnie oznaczanych kolorami zielonym, żółtym i czarnym (jak flaga Jamajki). Szwajcarzy wybrali #metoo oraz harcèlement ‘molestowanie’. Na decyzje leksykografów z Oxford University Press, Rosjan, Czechów i Amerykanów jeszcze czekamy.
     
    Zapraszamy do wyboru polskiego słowo roku 2017. Mamy wybór spośród kluczowych słów kolejnych miesięcy: smog, powietrze, drzewo, rada, gimnazjum, puszcza, sąd, (pod)komisja, nawałnica, poszkodowany, reforma, rezydent, głodówka, asesor.
    Które słowo okaże się najważniejsze w Polsce w roku 2017? To Państwo zdecydują. Zagłosuj za pomocą formularza
     
    Można też zaproponować własne słowo: rzeczowniki pospolite (nie nazwy własne osób, miejsc czy organizacji) lub inne części mowy. Nie będziemy uwzględniać słów wulgarnych oraz obrażających konkretne osoby (np. przeróbki nazwisk), narody, religie i inne grupy. Zgłoś swoją propozycję słowa za pomocą formularza
     
    Aby ułatwić wybór własnej propozycji słowa, załączamy listę stu kilkudziesięciu słów, które były najczęściej komentowane lub pojawiły się w dyskursie publicznym w ostatnim roku.
     
    Głosowanie trwa do 31 grudnia 2017. Słowo mijającego roku poznamy na początku roku 2018. Zapraszamy do udziału w plebiscycie.
     
  • Młode słowa
    W plebiscycie oddano ponad 5000 głosów. Najwięcej – 417 – padło na zeszłorocznego zwycięzcę – rzeczownik sztos. Na drugim miejscu z 269 głosami jest neologizm dwudzionek, który ma zastąpić weekend. 227 głosów oddano na wyraz XD w komunikacji pisanej, później dziś także element języka mówionego, zapisywany w zgłoszeniach także iksde.
    135 głosów padło na rodzinę wyrazów z rdzeniem ogar: ogarnąć/ogarniać, ogar, nieogar, także docenionych już w ubiegłorocznym plebiscycie. Do granicy 100 punktów zbliżył się jeszcze skrótowiec RIGCZ – rozum i godność człowieka, który uzyskał 93 głosy.
     
    Zwycięzcą naszego plebiscytu nie może być zeszłoroczny laureat. Drugie z kolei słowo – dwudzionek – to słabo akceptowany purystyczny pomysł, wyśmiewany już przez Juliana Tuwima, który uważał, że weekendu niczym zastępować nie trzeba. Uznajemy więc, że młodym słowem roku 2017 jest kolejne na liście XD.
    Rzeczownik XD, który może też funkcjonować jak wykrzyknik, partykuła, nieodmienny przymiotnik lub przysłówek, powstał jako połączenie liter symbolizujące graficznie uśmiech. Jest więc znakiem ikonicznym. XD, dziś zapisywane także iksde, należy głównie do języka pisanego mediów społecznościowych, ale pojawia się również w języku mówionym. W polszczyźnie rozpowszechnił się prawdopodobnie kilka lat temu. W angielskojęzycznej sieci XD funkcjonuje od roku 2003 (pierwszy wpis w słowniku slangu Urban Dictionary).
     
    Oprócz zwycięzcy głosowania powszechnego (choć arytmetycznie dopiero na trzecim miejscu) przyznajemy nagrody w kategoriach: najciekawszy neologizm i najciekawsza metafora. Tutaj nie decyduje liczba zgłoszeń. Wśród neologizmów największe wrażenie robi na nas smartwica, zapisywana także jako smartfica – kolejna nazwa chorobliwego uzależnienia od telefonu komórkowego. Jest to propozycja sugestywna, świadcząca o znajomości polskiego słowotwórstwa, niestety nierozpowszechniona.
    Wśród neologizmów w powszechnym użyciu wyróżniamy czasownik odjaniepawlić/odjaniepawlać (się) w znaczeniu ‘zdarzyć się niespodziewanie’. Najbardziej typowe użycie to pytanie „Co tu się odjaniepawla?”. Ten czasownik jest używany powszechnie nie jako bluźnierstwo czy wyraz antykościelnej fobii, lecz raczej naturalna reakcja na wszechobecny w przestrzeni publicznej zewnętrzny kult. Młodzież i slang młodzieżowy reagują buntem na różne narzucane publicznie narracje: prawicowe i lewicowe, religijne i liberalne.
     
    Wśród neosemantyzmów (metafor leksykalnych) wybieramy rzeczownik pocisk i pokrewny czasownik pocisnąć kogoś. Pocisk to cięta riposta lub wypowiedź pogrążająca przeciwnika. Cała komunikacja młodzieży to kultura pocisków.
     
    Marek Łaziński
    Zobacz w galerii subiektywny wybór słów z definicjami oryginalnymi oraz gdzieniegdzie – z komentarzami językoznawcy.
     
     
       
     
  • To ciekawe
    Austriackie gadanie
    Czyli: mówienie bez głębszego sensu i celu, nieważne, próżne, niewarte uwagi. Kiedyś gadać znaczyło tyle, co wróżyć.
    W Krakowie ukazywały się już w XV wieku kalendarze, zawierające właśnie wróżby. To, co kiedyś nazywano krakowskim, z czasem zaczęto nazywać austriackim. Niejasne gadanie, czyli wróżenie wróży i wróżek z czasem zaczęło być lekceważone, stąd zmiana znaczenia kiedyś poważnego słowa gadanie.
    Jerzy Bralczyk
Słowo dnia: carstwo

Zagraj z nami!

Chcesz sprawdzić swoją znajomość języka?

Zagraj teraz

Zasady pisowni

97.1. [431] Nawiasy i wypowiedzi uzupełniające lub objaśniające tekst główny
W nawiasy ujmujemy te części wypowiedzi, które uzupełniają lub objaśniają tekst główny, są jego alternatywnym sformułowaniem, np.
Styl wzniosły, czyli górny (jak go T. Sinko nazywał), uchodził za najwyższy z trzech stylów wymowy, podobnie jak subtelny — za najniższy.
(W. Tatarkiewicz)
Omówiwszy obie strony procesu poznania („naszą”, tj. teorii, i „tamtą”, tj. Natury), bierzemy się wreszcie do automatyzowania procesów poznawczych.
(S. Lem)
... >>

Zmieniają się czasy,
zmieniają się słowa

Zobacz w Słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego, jak przez pół wieku zmieniło się słowo hipoteka
Więcej słów
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

SŁOWO ROKU 2017

Uniwersytet Warszawski organizuje już po raz siódmy plebiscyt na najważniejsze słowo roku. Będziemy je wybierać wszyscy w głosowaniu internetowym, a niezależnie dokona wyboru ogólnopolska kapituła profesorów językoznawstwa. Ponieważ trudno przypomnieć sobie cały rok, poniżej zamieszczamy listę słów najbardziej kluczowych statystycznie, która stanowi orientacyjną pomoc. Można także zgłosić swoją propozycję słów – zgłoś


Które słowo okaże się najważniejsze w Polsce w roku 2017? To Państwo zdecydują.

Jeśli chcesz otrzymać bezpłatny e-book, potwierdź także poniższe zgody marketingowe.

10 najciekawszych obrazów świata

Wyślij

Zagłosuj na SŁOWO ROKU 2017 i odbierz darmowy e-book!