od

Słownik języka polskiego PWN

od
1. «przyimek wprowadzający określenie miejsca, od którego oddala się dana rzecz lub osoba, np. Goście wstali od stołu., lub z którego dochodzi dane zjawisko, np. Zimny wiatr wiał od morza.»
2. «przyimek wprowadzający nazwę strony lub miejsca, względem których określane jest położenie danego obiektu, np. Ręczniki leżą na drugiej półce od dołu.»
3. «przyimek wprowadzający nazwę obiektu, od którego dana rzecz jest oddzielana lub oddzielona, np. Odklejała znaczki od kopert.»
4. «przyimek wprowadzający nazwę osoby, od której pochodzi to, o czym jest mowa, np. Pieniądze pożyczyła od ojca.»
5. «przyimek wprowadzający określenie czasu, w którym zaczął mieć miejsce dany stan rzeczy, np. Była od świtu na nogach.»
6. «przyimek wprowadzający określenie dolnej granicy czegoś, np. Mieszkanie było zastawione książkami od podłogi po sufit.»
7. «przyimek wprowadzający określenie przyczyny danego zjawiska, np. Buty miał mokre od rosy.»
8. «przyimek poprzedzający nazwę osoby, rzeczy lub zjawiska, z którymi ktoś chce uniknąć kontaktu, np. Zasłaniała twarz od słońca.»
9. «przyimek łączący dwa rzeczowniki, z których pierwszy nazywa część danej całości, np. Wyprasuj kołnierzyk od bluzki., przedmiot zabezpieczający przed danym zjawiskiem, np. Weź proszek od bólu głowy., lub przedmiot używany w danych sytuacjach, np. Garnitur od ślubu.»
10. «przyimek łączący nazwę osoby z określeniem jej specjalności, np. Firma zatrudni specjalistę od komputerów.»
11. «przyimek łączący dwa człony konstrukcji porównawczej dotyczącej stopnia nasilenia danej cechy, np. Ta praca była trudniejsza od poprzedniej.»
12. «przyimek wprowadzający określenie podstawy obliczania jakiejś wielkości, np. W redakcji płacono mu od wiersza lub od arkusza.»
13. pot. «przyimek przyłączający wyrazy i wyrażenia służące wymyślaniu komuś, np. Nawyzywała go od łajdaków.»
od-
1. «przedrostek tworzący od czasowników czasowniki pochodne, oznaczający przeciwieństwo, np. odbarwić, wzmocnienie, np. odkarmić, oddalenie, oddzielenie, np. odbiec, wykonanie czegoś według wzoru, np. odrysować, powtórzenie w odpowiedzi danej czynności, np. odburknąć, odkłonić się, lub uczynienie czegoś na nowo, powrót do pierwotnego stanu, np. odbudować, odrosnąć»
2. «przedrostek tworzący czasowniki od podstaw imiennych, oznaczający zmniejszenie lub usunięcie czegoś, np. odczulić, nadanie czemuś na nowo jakiejś cechy, np. odmłodzić, lub zmniejszenie, oddzielenie czegoś, np. odtlenić»
3. «część składowa przymiotników, przysłówków i rzeczowników mających za podstawę słowotwórczą połączenie przyimka od z rzeczownikiem w dopełniaczu, np. odautorski, odludek»
od małego, od maleńkiego, od maleńkości, od małości «od wczesnego dzieciństwa»
od akapitu «z wcięciem akapitowym»
od dawien dawna «od bardzo długiego czasu»
od dawna «od dłuższego czasu»
od niechcenia «bez większego zaangażowania»
od niedawna «od krótkiego czasu»
od nowa «jeszcze raz od początku»
od początku «na nowo, po raz drugi»
od pradawna «od bardzo dawna»
od razu «bardzo szybko, natychmiast»
od ręki «natychmiast, na poczekaniu»
od zewnątrz I «w miejscu znajdującym się poza granicami określonej przestrzeni»
od zewnątrz II «od strony przeciwnej niż wnętrze czegoś»
podatek pogłówny, podatek od głowy «w dawnej Polsce: podatek pobierany od każdej zobowiązanej do tego osoby»
oda
1. «uroczysty utwór poetycki opiewający wybitną postać, doniosłe wydarzenie itp.»
2. «kompozycja wokalno-instrumentalna zbliżona do kantaty»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

od
od-

Zasady pisowni i interpunkcji

[408] 93.12. Myślnik wyznaczający relacje między dwoma wyrazami lub wartościami
[140] 27.4. Przyimki do, na, o, od, po, przez, przy, za z liczebnikiem pół piszemy rozdzielnie, np.
[200] 54.4. Oddzielanie przedrostka od rdzenia
[146] 31. Pisownia wyrażeń typu ręka w rękę, sam na sam, od deski do deski
[320] 78.C.1. Nazwy geograficzne od dawna spolszczone
[327] 79.C.1. Nazwy geograficzne od dawna spolszczone
[193] 53.5. Dla zaznaczenia granicy między podstawą słowotwórczą i przyrostkiem w wyrazach utworzonych od skrótowców
[125] 20.26. Nazwy absolwentów szkół, utworzone od imion własnych ludzi bądź nazw miejscowości, w której znajduje się szkoła
[110] 20.11. Nazwy jednostek monetarnych, także utworzone od imion własnych
[104] 20.5. Nazwy kierunków filozoficznych, kulturowo-artystycznych, społeczno-politycznych itp., utworzonych od nazwisk ich twórców
[70] 18.13. Nazwy świąt i dni świątecznych w odróżnieniu od ich nazw opisowych
[43] 13.7. Pisownia przymiotników od nazw miejscowych
[170] 46.1. Przed czasownikami
[177] 46.8. Przed przysłówkami niepochodzącymi od przymiotników
[180] 46.11. Przed rzeczownikami
[130] 20.31. Przymiotniki jakościowe utworzone od imion własnych
[129] 20.30. Przymiotniki utworzone od nazw kontynentów, krajów, miejscowości, narodów, plemion, niebędące nazwami geograficznymi
[121] 20.22. Rzeczowniki utworzone od imion własnych, używane jako nazwy pospolite
[122] 20.23. Rzeczowniki utworzone od nazw własnych ludzi oraz istot mitologicznych, używane w znaczeniu pospolitym
[207] 55.3. Skrót nazwy dwu- lub wielowyrazowej, gdy wyrazy następne rozpoczynają się od spółgłoski
[208] 55.4. Skrót nazwy dwu- lub wielowyrazowej, gdy drugi wyraz lub któryś z następnych rozpoczyna się od samogłoski
21.1. Stosowanie spacji w skrótach od dwóch i więcej wyrazów
[197] 54.1. Uwagi ogólne
V. Pisownia łączna lub rozdzielna
[168] 45.3. Z imiesłowami przymiotnikowymi
[419] 95.3. Znak wykrzyknienia w zdaniach rozpoczynających się od wołacza (...)
[169] 45.4. Z przysłówkami utworzonymi od przymiotników
[107] 20.8. Nazwy gatunkowe modlitw i nabożeństw, utworów literackich i naukowych, utworów muzycznych, programów radiowych i telewizyjnych itp.
[450] 98.D.4. Cudzysłów i wielokropek, jeśli wielokropek jest częścią cytowanego tekstu
[73] 18.16. Pierwszy wyraz w jedno- i wielowyrazowych tytułach

Porady językowe

od stóp do głów
16.11.2004
Witam. Dlaczego mówi się od stóp do głów, a nie od stóp do głowy? Wszak mamy tylko jedną głowę, więc czy to pierwsze wyrażenie nie jest błędne? Dziękuję.
od... do...
5.10.2006
„Impreza odbędzie się w dniach 28 lutego – 3 marca”. W pisowni mnie to nie razi, ale w mowie tak – uważam, że lepiej brzmi „od 28 lutego do 3 marca". Kiedy pierwszy wariant jest poprawny i czy w ogóle?
Ale jeszcze druga rzecz: słowa „Impreza odbędzie się...” kojarzą się z konkretnym terminem, a nie z przedziałem czasowym. „Impreza potrwa...” – to z kolei trwa i potrwa DO, a nie OD – DO. A „będzie miała miejsce” jest urzędowe. Jak to najzgrabniej sformułować?
od A do Z
23.06.2012
Który sposób zapisu uważają Państwo za najlepszy?
1) od a do zet
2) od A do Zet
3) od A do Z
4) od a do z

Ciekawostki

Mówimy „Jajo mądrzejsze od kury” lub „Jajko mądrzejsze od kury”, mając na myśli osobę niedorosłą, która podważa opinie osób starszych i bardziej kompetentnych. Wyrażenia używane z dezaprobatą.
Mówimy „Ryba psuje się od głowy” , mając na myśli to, że demoralizacja w jakimś społeczeństwie lub w jakimś środowisku zaczyna się od ludzi stojących na szczycie panującej w nim hierarchii.
Mówimy „Niedaleko pada jabłko od jabłoni”, mając na myśli to, że dzieci są zwykle podobne do rodziców, a zwłaszcza mają podobne wady.
Mówimy „Kto mieczem wojuje, (ten) od miecza ginie”, aby przypomnieć, że bezwzględne metody walki z przeciwnikiem obracają się przeciwko temu, kto ich używa, i przynoszą mu zgubę.
Mówimy „Od przybytku głowa nie boli”, mając na myśli to, że nadmiar czegoś, zwłaszcza dóbr materialnych, nie jest szkodliwy ani kłopotliwy.
Mówimy „Nie od razu Kraków zbudowano”, mając na myśli to, że do osiągnięcia celu potrzeba czasu.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... 11-55
    CONTRAST
    GDYNIA, Bulwar Nadmorski
    Tuż na początku plaży
    od strony portu jachtowego. Kiedyś był mniejszy lokal, mniej ludzi i...
  • ... partyzanckie.
    Podczas okupacji Niemcy założyli tu pierwsze w Polsce getto.
    Od dworca PKP ul. Słowackiego. U wlotu na pl. Kościuszki wczesnobarokowy...
  • ... należy mylić ze standardową dietą makrobiotyczną. Należy odróżnić diety lecznicze od racjonalnego odżywiania makrobiotycznego (patrz przepisy kulinarne).
    Wyjaśnienia wymaga również ograniczenie...

Encyklopedia PWN

zasada ustrojowa określająca stosunki między państwem a Kościołem (związkami wyznaniowymi).
ekon. specyficzny typ powszechnego (ogólnego) podatku obrotowego o charakterze pośrednim, obciążającego konsumpcję, ostatecznie ponoszony przez finalnego nabywcę towaru, konsumenta, w cenie zakupu.

Synonimy

od (krzyku ochrypnąć)
od (deszczu płaszcz)
od (porównawcze)
od (wiersza płacić)
od czapy (niepasujący) pot.
od czapy (powiedzieć coś) pot.
od kiedy (od jakiego czasu)
od kiedy (od tego momentu)
od niechcenia (zagadnąć, spojrzeć)
od parady (przymiotnik)
od parady (przysłówek)
od początku (od momentu powstania)
od razu (szybko)
od serca (przyjaciel)
od serca (radzić)
od święta (przymiotnik)
od tyłu (czytać, pisać)
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego