czas

Słownik języka polskiego

czas
1. «nieprzerwany ciąg chwil»
2. «okres, pora, gdy coś jest wykonywane lub coś się dzieje»
3. «chwila, moment, pora»
4. «stosowna, właściwa pora na coś»
5. «sposób obliczania, wyznaczania czasu»
6. «kategoria i forma gramatyczna czasownika»
7. daw. «pogoda»
czas fizyczny «czas mierzony jakimkolwiek zjawiskiem periodycznym, zwykle obrotem Ziemi dookoła osi»
czas geologiczny «rachuba czasu dotycząca procesów skałotwórczych»
czas gwiazdowy «rachuba czasu, której podstawą jest doba gwiazdowa»
czas letni, zimowy «czas przesunięty na okres lata lub zimy o jedną godzinę w stosunku do czasu strefowego lub urzędowego»
czas miejscowy, urzędowy «rachuba czasu obowiązująca na danym obszarze»
czas ochronny «czas, w którym nie można polować na dane zwierzęta»
czas połowicznego rozpadu «okres, po którym liczba jąder atomowych substancji promieniotwórczej zmniejsza się o połowę»
czas przeszły «forma gramatyczna czasownika wyrażająca to, że dokonywanie się czynności jest wcześniejsze od mówienia o niej»
czas przyszły «forma gramatyczna czasownika wyrażająca to, że dokonywanie się czynności jest późniejsze od mówienia o niej»
czas słoneczny «czas mierzony położeniem Słońca»
czas spoczynku «przerwa w wegetacji rośliny z powodu niekorzystnych warunków otoczenia»
czas strefowy «czas obowiązujący w strefach o szerokości 15° długości geograficznej»
czas teraźniejszy «forma gramatyczna czasownika wyrażająca to, że dokonywanie się czynności i chwila mówienia o niej przypadają jednocześnie»
czas uniwersalny «czas słoneczny strefy południka zerowego, przyjęty za podstawowy dla całej kuli ziemskiej»
czas zaprzeszły «czas przeszły oznaczający czynność dokonaną wcześniejszą w stosunku do innej czynności przeszłej»
nienormowany czas pracy «czas pracy niemający ściśle określonych godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy»
ruchomy czas pracy «czas pracy o ustalonej liczbie godzin i niewyznaczonej porze jej rozpoczęcia»
czasem, czasami
1. «niekiedy, co pewien czas»
2. «przypadkiem, może»
dylatacja czasu «w teorii względności: zjawisko polegające na opóźnieniu się zegara będącego w ruchu w stosunku do zegara spoczywającego w układzie inercjalnym»
jedność czasu, miejsca, akcji «trzy podstawowe zasady kompozycji dramatu klasycznego»
neutralizacja czasu «w zawodach sportowych: odliczanie czasu potrzebnego na odbycie dodatkowej drogi lub ominięcie przeszkody»
okolicznik czasu «okolicznik określający czas trwania czynności lub stanu»
wehikuł czasu «w powieściach lub filmach fantastycznonaukowych: urządzenie przenoszące ludzi w przeszłość lub przyszłość»
z czasem «w miarę upływu czasu»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

czas
25.06.2003
Czy zdanie: „Czas wracać” można zapisać w czasie przeszłym: „Czas był wracać”, „Czas było wracać”?
czas przyszły
2.12.2015
Jak prawidłowo odmienia się czasownik w czasie przyszłym?
Będę czytał książkę czy Będę czytać książkę?
Karolina będzie chodziła do szkoły czy Karolina będzie chodzić do szkoły?
Tomek jutro musi pójść do fryzjera czy Tomek jutro musi iść do fryzjera?
Jakie są reguły odmiany? Ludzie używają obydwu forma i bardzo często zastanawiam się, jak powiedzieć, aby nie popełnić błędu.
czas zaprzeszły
12.02.2002
W dawnych tekstach można spotkać się z takim czasem: on zrobił był, poszedl był itp. Jak to wyglądało w innych osobach? Np. w pierwszej l.poj. bedzie ja zrobił byłem, zrobiłem był czy jeszcze jakoś inaczej? Jak się taki czas nazywa?
Serdecznie pozdrawiam,
Jerzy Buczek

Ciekawostki

Mówimy „Czas leczy rany” lub „Czas goi rany”, mając na myśli to, że w miarę upływu czasu zapominamy o krzywdach, przykrościach i bólu.
Mówimy „Czas to pieniądz”, mając na myśli to, że czas jest cenny i nie powinno się go marnować.
Mówimy „Komu w drogę, temu czas” na znak, że chcemy już odejść skądś lub odjechać.
Zabijać czas
Czyli: robić coś z nudów, żeby czas się nie dłużył. W naszych stosunkach z tym jedynym prawdziwym wrogiem jest coś ze stosunków między myśliwym i zwierzyną, przy czym role się zmieniają.
Mówimy „Szkoda czasu i atłasu”, mając na myśli rzecz lub zajęcie mało warte, którym nie warto poświęcać wysiłku. (Powiedzenie przypisywane królowi Stanisławowi Augustowi, który miał w ten sposób ocenić przyniesiony mu panegiryk pewnego poety, napisany na atłasie).
Ciężkie czasy
Czyli: okres kłopotów, niedostatku. Kiedy nam trudno, czujemy jakby ciężar. Co trudne, nazywamy coraz częściej ciężkim. Ciężko powiedzieć, dlaczego słowo trudno ustępuje słowu ciężki.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... sprawdzeniem partyjnych struktur, zdolności ludzi do współdziałania.
    W tym samym
    czasie ruszy konkurencyjna kampania PiS oparta tym razem na programie gospodarczym...
  • ... przyjmujemy ich tutaj bardzo chętnie
    i gościnnie, a po pewnym
    czasie wyprawiamy w dalszą
    drogę. Czy i ty się wybierasz do...
  • ... i tyrad, ozdabianych figurami stylistyki. Niemniej wyraża on doskonale tendencję czasu. Dokonajmy podstawienia. Bremondowskie ineffable to przecież nic innego jak Czysta...

Encyklopedia

czas, gr. aiṓn [‘trwanie’] lub chrónos [‘następstwo’],
kolejność występowania po sobie zjawisk i zdarzeń, stanowiąca przedmiot badań chronologii;
fiz. wielkość służąca do chronologicznego szeregowania zdarzeń.
językozn. kategoria fleksyjna czasownika służąca jako gramatyczny środek określania czasu sytuacji, która jest treścią wypowiadanego zdania, poprzez jej relację do momentu czasowego już wyznaczonego;
polonijny tygodnik ogólnoinformacyjny, wyd. od 1915 w Winnipeg (Kanada);
dziennik informacyjno-polit., wyd. 1848–1934 w Krakowie, 1935–39 w Warszawie;
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego