wyraz

Wielki słownik ortograficzny PWN

wyraz -zu, -zie; -zów (skrót: wyr.)

Słownik języka polskiego PWN

wyraz
1. «elementarna jednostka języka, znak pewnego przedmiotu lub pewnej treści»
2. «zewnętrzny objaw czegoś»
3. «część jakiegoś wyrażenia lub wzoru matematycznego»

• wyrazowy
nad wyraz «w wysokim stopniu»
wyraz bliskoznaczny jęz. «wyraz o znaczeniu bliskim znaczeniu innego wyrazu»
wyraz niesamodzielny jęz. «wyraz, który wyraża stosunki zachodzące między wyrazami w zdaniu lub nadaje im pewne zabarwienie znaczeniowe czy uczuciowe»
wyraz obcy jęz. «wyraz zapożyczony z innego języka»
wyraz pochodny jęz. «wyraz utworzony od innego wyrazu»
wyraz podstawowy jęz. «wyraz będący podstawą słowotwórczą wyrazów od niego utworzonych»
wyraz pokrewny jęz. «wyraz mający rdzeń wspólny z innymi wyrazami»
wyraz rdzenny jęz. «wyraz złożony z samego rdzenia, np. kot, dom»
wyraz samodzielny jęz. «wyraz znaczeniowo względnie samodzielny, informujący bezpośrednio o zjawiskach istniejących w rzeczywistości pozajęzykowej»
wyraz skrajny mat. «pierwszy i ostatni wyraz proporcji»
wyraz wolny mat. «składnik równania niezawierający niewiadomej»
wyraz złożony jęz. «wyraz powstały z połączenia dwóch lub więcej wyrazów»
człon utożsamiający wyrazu «część wyrazu będąca wykładnikiem pojęcia nadrzędnego w treści znaczeniowej wyrazu jako całości»
nominatywna funkcja wyrazu «funkcja wyrazu polegająca na tym, że służy on jako znak językowy odpowiadającego mu fragmentu rzeczywistości»
redukcja wyrazów podobnych «dodawanie algebraiczne jednomianów różniących się tylko współczynnikami liczbowymi»
rodzina wyrazów «grupa wyrazów zawierających ten sam rdzeń»
środki wyrazu «sposoby wypowiadania się w dziele sztuki»
treść znaczeniowa wyrazu «to, co wyraz znaczy»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Zasady pisowni i interpunkcji

[440] 98.A.3. Cudzysłowy definicyjne
[292] 74.1. Głoska -a kończąca wyraz
[380] 90.H.2. Przykładowe wyliczenia i wyszczególnienia wprowadzane przez wyraz jak
[73] 18.16. Pierwszy wyraz w jedno- i wielowyrazowych tytułach
[182] 46.13. Przed przymiotnikami i imiesłowami przymiotnikowymi
[208] 55.4. Skrót nazwy dwu- lub wielowyrazowej, gdy drugi wyraz lub któryś z następnych rozpoczyna się od samogłoski
21.4. Stosowanie lub pomijanie spacji między literami a znakami interpunkcyjnymi
[363] 90.A.2. Wyrazy wprowadzające zdanie podrzędne
[319] 78.B. Uwagi szczegółowe do transkrypcji wyrazów ukraińskich
[326] 79.B. Uwagi szczegółowe do transkrypcji wyrazów białoruskich
80.B. Uwagi szczegółowe do transkrypcji wyrazów bułgarskich
[445] 98.C.2. Cudzysłów użyty do wyodrębnienia w tekście wyrazu obcego stylistycznie
[444] 98.C.1. Cudzysłów zastosowany dla wyodrębnienia wyrazów użytych ironicznie
[193] 53.5. Dla zaznaczenia granicy między podstawą słowotwórczą i przyrostkiem w wyrazach utworzonych od skrótowców
[425] 96.2. Dwukropek używany do wymienienia wyrazów, zwrotów, objaśnianych następnie w tekście
[139] 27.3. Gdy występujące w zdaniu dwa wyrazy z cząstką pół służą określeniu jednego pojęcia
[294] 74.3. Głoska -e w zakończeniach wyrazów
[379] 90.H.1. Przed członem porównawczym wprowadzonym przez wyrazy: jak, jakby, jako (...)
[382] 90.H.4. Przed wyrazem jako (= w charakterze, w roli)
[204] 54.8. Inne uwagi dotyczące przenoszenia wyrazów
[391] 90.J.7. Przecinek po wyrazach wyrażających okrzyk
[389] 90.J.5. Wyrazy i wyrażenia niebędące częściami zdania
[387] 90.J.3. Wyrazy i wyrażenia oznaczające stosunek osoby mówiącej do treści wypowiedzi
[337] 87.1. Kropka po skrócie wyrazu
[408] 93.12. Myślnik wyznaczający relacje między dwoma wyrazami lub wartościami
[156] 41. Pisownia cząstek wyrazów
[18] 7.2. Pisownia j, i na początku wyrazu:
[183] 47. Pisownia wyrazów typu pseudo-Polak, eks-Amerykanin
[148] 33. Pisownia wyrazów z przedrostkami
[152] 37. Pisownia wyrazu indziej
[151] 36. Pisownia wyrazu jak
[303] 74.12. Podwojone litery -ll, -pp, -ss pojawiające się na końcu wyrazu (...)
[196] 53.8. Podział wyrazu w miejscu łącznika
[13] 5.1. Połączenia om, on, em, en piszemy w wyrazach zapożyczonych
[14] 5.2. Połączenia om, on, em, en piszemy w wyrazach rodzimych przed przyrostkami -ka, -ko, np.
[171] 46.2. Przed wyrazami brak, można, potrzeba, trzeba, warto, wiadomo, wolno, które mają znaczenie czasownikowe
[394] 92.2. Przed wyrazami, których czytelnik nie może w określonym kontekście oczekiwać
[201] 54.5. Przenoszenie wyrazów złożonych
55. Reguły skracania wyrazów
[205] 55.1. Skrót, który jest początkową literą lub początkowymi literami skróconego wyrazu
[207] 55.3. Skrót nazwy dwu- lub wielowyrazowej, gdy wyrazy następne rozpoczynają się od spółgłoski
[213] 55.9. Skróty składające się z pierwszej i ostatniej litery wyrazu skracanego
21.1. Stosowanie spacji w skrótach od dwóch i więcej wyrazów
VII. Dzielenie wyrazów
[96] 18.39. Wielka litera wewnątrz wyrazów będących nazwą własną (...)
[189] 53.1.1. W parach wyrazów podobnie brzmiących występujących zawsze razem, mających charakter zestawień równorzędnych
[162] 43.5. W wyrazach porównawczych:
[191] 53.3. W wyrazach złożonych z liczbą lub literą w pierwszej części
[195] 53.7. W wyrazach złożonych z liczebnika pół i rzeczownika, który jest nazwą własną
[99] 19.3. Wyrazy i wyrażenia Ojczyzna, Kraj, Orzeł Biały, Naród (...)
54. Zasady dzielenia wyrazów

Porady językowe

wyraz i słowo
28.06.2004
Bardzo proszę o opinię w sprawie synonimiczności słów: słowo i wyraz. Wydawało mi się, że wyraz pasuje do słowa pisanego (wyraz w zdaniu, w tekście). W kontekście mowy raczej użyłbym słowa (powiedz/wypluj słowo, a nie wyraz). Niedawno przekonywano mnie, że to synonimy – sprawdziłem w słowniku (nowym) i rzeczywiście chyba można je stosować wymiennie. Cały czas mam jednak problem – nie potrafię „przestawić słów w zdaniu” i „mówić wyrazów”.
Dziękuję i pozdrawiam
Piotr Krawczyk
wyraz a słowo
8.05.2003
Jaka jest rożnica pomiędzy wyrazem a słowem?
Pozdrowienia
Bozena A.
wyraz n-ty
4.10.2014
Szanowni Państwo,
w tekście matematycznym potrzeba czasem odpowiednika liczebnika porządkowego utworzonego od liczby określonej wyrażeniem algebraicznym, np. n+1. Jak go zapisać? Skoro dopuszcza się zapis: n-ty, to analogicznie: n+1-szy lub (n+1)-szy, n+k-ty lub (n+k)-ty? Z jednej strony kłóci się to z zasadą niełączenia cyfr z końcówkami fleksyjnymi w l. porządkowych, z drugiej nie są to l. porządkowe sensu stricto. Chyba że n+1. czy (n+1).?
Z wyrazami szacunku
Czytelnik

Ciekawostki

Dawać czemuś wyraz
Czyli: okazywać swój stan wewnętrzny – przekonania, emocje, wrażenia. Dajemy wyraz, wyrażając coś, nie tylko wyrazami.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... czci. Tej czci, której dziś dajemy tu wszyscy tak wymowny wyraz. Niech ta kamienista ziemia zębiańskiego cmentarza będzie lekką dla Ciebie...
  • ... wydaje się zrazu czymś niepojętym, po chwili namysłu zaś prawdopodobnie wyrazem ukrytych tęsknot do świata uproszczonych wyborów i jednoznacznej ideologii. Chyba...
  • ... takim systemem, którego elementami są wyrazy powiązane jakimiś regułami). Znaczenie wyrazów jest sprawą wtórną, wywiedzione jest ono ze zrozumienia ich i...

Encyklopedia PWN

językozn. jednostka językowa, definiowana w różnych płaszczyznach, przy czym zakresy wyznaczane przez te definicje tylko częściowo pokrywają się ze sobą;
mat. składnik równania niezawierający niewiadomej;
miesięcznik artyst.-lit., wyd. 1937–39 w Krakowie (przekształcony z pisma młodzieży akademickiej wyd. 1935–36);
miesięcznik lit., wyd. 1972–81 w Warszawie;
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego