zasady

Wielki słownik ortograficzny

zasada -sadzie, -sadę; -sad

Słownik języka polskiego

zasady dynamiki Newtona «prawa uzasadniające ruch w przyrodzie działaniem siły»
zasady purynowe «związki będące naturalnymi pochodnymi puryny»
zasada
1. «prawo rządzące jakimiś procesami, zjawiskami; też: formuła wyjaśniająca to prawo»
2. «norma postępowania»
3. «ustalony na mocy jakiegoś przepisu lub zwyczaju sposób postępowania w danych okolicznościach»
4. «podstawa funkcjonowania lub konstrukcji czegoś»
5.  «związek chemiczny o właściwościach przeciwnych do kwasów i w reakcjach z nimi tworzący sole»

• zasadowy
zasada akcji i reakcji «trzecia zasada dynamiki Newtona»
zasada dostatecznej racji «w logice: postulat uznawania za prawdziwe tylko twierdzeń należycie uzasadnionych»
zasada dwuwartościowości «zasada wyróżniania tylko dwu wartości logicznych: prawdy i fałszu»
zasada naczyń połączonych «prawo fizyczne mówiące o zachowaniu poziomu cieczy w naczyniach połączonych»
zasada proporcjonalności «zasada rozdzielania mandatów poselskich między listy kandydatów proporcjonalnie do liczby głosów oddanych na daną listę»
zasada wzajemności «zasada w prawie międzynarodowym, zgodnie z którą państwa przyznają sobie nawzajem lub swym obywatelom takie same prawa i przywileje»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

zasady pracy ortoleksykografa
29.09.2013
Na jakiej podstawie ustala się formy równorzędne lub zalecane wyrazów w słownikach ortograficznych?
Na tak ogólnie postawione pytanie nie potrafię odpowiedzieć, praktyka u różnych autorów i w różnych wydawnictwach może być różna. Mogę wyrazić tylko swój pogląd, że o hierarchii wariantów notowanych w słowniku powinien decydować przede wszystkim stopień ich rozpowszechnienia, a w wypadku innowacji, które nie zdążyły się jeszcze upowszechnić – względy systemowe, czyli analogiczne formacje już istniejące w języku. Dodatkowo należy brać pod uwagę czynniki stylistyczne (w jakich odmianach tekstów oboczne formy są używane) i tradycję normatywną (czy nie mają aby opinii niepoprawnych). W słownikach ortograficznych wpływ tradycji jest szczególnie silny.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
rozciąganie zasady
18.01.2014
Zgodnie z podpunktem d) reguły [182] WSO obowiązuje pisownia rozdzielna partykuły nie, gdy występuje ona po przysłówkach bynajmniej i wcale „dla podkreślenia prawdziwości sądu — wbrew przypuszczeniom, że mogłoby być inaczej”. Czy można tę zasadę rozciągnąć na przysłówek zupełnie i pisać np. rzesze zupełnie nie zrzeszonych studentów?
Nie widzę ścisłej analogii między przykładami ilustrującymi zasadę [182] punkt d) a przykładem przez Pana podanym. Przykłady z punktu d) można traktować jako powstałe w wyniku elipsy czasownika być, por.:
Urzędniczka (bynajmniej nie [była] opryskliwa) szybko mnie obsłużyła.
Wcale nie [był] śmieszny ten żart.
w Pana przykładzie natomiast taka interpretacja jest niemożliwa. Zresztą po co Panu analogia do zasady [182] jako podpórka? Przecież zaprzeczone imiesłowy przymiotnikowe można nadal pisać rozdzielnie na mocy zasady [168].
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
Zasada
7.02.2017
Dlaczego w chemii przeciwieństwo kwasu nazwano zasadą? Ciekawi mnie, czemu zamiast neologizmu użyto neosemantyzmu?
Pierwszej próby stworzenia polskiej terminologii chemicznej podjął się Jędrzej Śniadecki, który w 1800 roku wydał dwutomowe dzieło pt. Początki chemii stosownie do teraźniejszego tej umiejętności stanu dla pożytku uczniów i słuchaczów ułożone i na wzór lekcji akademickich służyć mające. W rozdziale poświęconym solom pisał, że
Sole więc są z istoty złożone z kwasu i alkali, ziémi lub metallu(…) w każdéy zatém soli uważać naléży dwié części, jednę chciwą kombinacyi (…) i tę istotę nazwano ciałem «solącém» (corpus v. principium salificans), drugą niby do téy kombinacyi wciognioną ale do natury soli istotnie naléżącą, i tę nazwano «zasadą solną» (basis salificabilis).

Śniadecki odwołał się zatem do wyrazu basis z powszechnie stosowanej w tamtym czasie terminologii łacińskiej. Słowem tym nazywano substancję stanowiącą bazę do otrzymania soli w reakcji z kwasem. Co ciekawe, nazwa ta funkcjonuje do dziś w nomenklaturze chemicznej wielu języków europejskich (por. angielskie base, niemieckie die Base, francuskie la base). Z pozoru niefortunne tłumaczenie Śniadeckiego znajduje uzasadnienie w dawnym rozumieniu wyrazu zasada, które oznaczało ‘podstawę, fundament’, o czym pisze w swoim słowniku etymologicznym Wiesław Boryś. W przypadku tego wyrazu nie można zatem mówić o neosemantyzacji.
Mateusz Adamczyk, Uniwersytet Warszawski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... W 1744 roku ukazała się pierwsza książeczka, w której opisano zasady gry. Zapamiętujemy nazwisko wydawcy - był nim niejaki John Newbury z...
  • ... nowe normy dotyczące Rzymian w kodyfikacjach praw barbarzyńskich. Na tej zasadzie w burgundzkiej Liber Constitutionum ustanowiono dla Rzymian takie same jak...
  • ... No tak, tutaj Bernadetka mogłaby swobodnie konkurować z Joanną, w zasadzie remis ze wskazaniem na nią. Smukłe uda i wyśmienite kuliste...

Encyklopedia

związki chemiczne o charakterystycznych właściwościach, m.in. wywołujące reakcje barwne ze wskaźnikami (np. barwią lakmus na niebiesko);
ogólne reguły postępowania dydaktycznego, których przestrzeganie warunkuje realizację celów kształcenia;
związki organiczne będące akceptorami protonów;
w pol. systemie prawnym zasady występujące w treści klauzul generalnych kodeksów, mających na celu uelastycznienie przepisów prawnych w praktyce ich stosowania, przez wprowadzenie elementu oceny moralnej oraz nawiązujące do idei słuszności w prawie;
fiz. zasady określające ruch układu fizycznego, sformułowane przy wykorzystaniu rachunku wariacyjnego;

Synonimy

Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego