zasady

Wielki słownik ortograficzny

zasada -sadzie, -sadę; -sad

Słownik języka polskiego

zasady dynamiki Newtona «prawa uzasadniające ruch w przyrodzie działaniem siły»
zasady purynowe «związki będące naturalnymi pochodnymi puryny»
zasada
1. «prawo rządzące jakimiś procesami, zjawiskami; też: formuła wyjaśniająca to prawo»
2. «norma postępowania»
3. «ustalony na mocy jakiegoś przepisu lub zwyczaju sposób postępowania w danych okolicznościach»
4. «podstawa funkcjonowania lub konstrukcji czegoś»
5.  «związek chemiczny o właściwościach przeciwnych do kwasów i w reakcjach z nimi tworzący sole»

• zasadowy
zasada akcji i reakcji «trzecia zasada dynamiki Newtona»
zasada dostatecznej racji «w logice: postulat uznawania za prawdziwe tylko twierdzeń należycie uzasadnionych»
zasada dwuwartościowości «zasada wyróżniania tylko dwu wartości logicznych: prawdy i fałszu»
zasada naczyń połączonych «prawo fizyczne mówiące o zachowaniu poziomu cieczy w naczyniach połączonych»
zasada proporcjonalności «zasada rozdzielania mandatów poselskich między listy kandydatów proporcjonalnie do liczby głosów oddanych na daną listę»
zasada wzajemności «zasada w prawie międzynarodowym, zgodnie z którą państwa przyznają sobie nawzajem lub swym obywatelom takie same prawa i przywileje»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

zasady pracy ortoleksykografa
29.09.2013
Na jakiej podstawie ustala się formy równorzędne lub zalecane wyrazów w słownikach ortograficznych?
Na tak ogólnie postawione pytanie nie potrafię odpowiedzieć, praktyka u różnych autorów i w różnych wydawnictwach może być różna. Mogę wyrazić tylko swój pogląd, że o hierarchii wariantów notowanych w słowniku powinien decydować przede wszystkim stopień ich rozpowszechnienia, a w wypadku innowacji, które nie zdążyły się jeszcze upowszechnić – względy systemowe, czyli analogiczne formacje już istniejące w języku. Dodatkowo należy brać pod uwagę czynniki stylistyczne (w jakich odmianach tekstów oboczne formy są używane) i tradycję normatywną (czy nie mają aby opinii niepoprawnych). W słownikach ortograficznych wpływ tradycji jest szczególnie silny.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
rozciąganie zasady
18.01.2014
Zgodnie z podpunktem d) reguły [182] WSO obowiązuje pisownia rozdzielna partykuły nie, gdy występuje ona po przysłówkach bynajmniej i wcale „dla podkreślenia prawdziwości sądu — wbrew przypuszczeniom, że mogłoby być inaczej”. Czy można tę zasadę rozciągnąć na przysłówek zupełnie i pisać np. rzesze zupełnie nie zrzeszonych studentów?
Nie widzę ścisłej analogii między przykładami ilustrującymi zasadę [182] punkt d) a przykładem przez Pana podanym. Przykłady z punktu d) można traktować jako powstałe w wyniku elipsy czasownika być, por.:
Urzędniczka (bynajmniej nie [była] opryskliwa) szybko mnie obsłużyła.
Wcale nie [był] śmieszny ten żart.
w Pana przykładzie natomiast taka interpretacja jest niemożliwa. Zresztą po co Panu analogia do zasady [182] jako podpórka? Przecież zaprzeczone imiesłowy przymiotnikowe można nadal pisać rozdzielnie na mocy zasady [168].
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
pan Zasada i pani Zasada
8.03.2005
Witam!
Chciałbym zapytać, czy należy odmieniać, czy też pozostawiać bez odmiany, nazwisko Zasada, zarówno w wersji męskiej jak i żeńskiej?
Nazwisko to, podobnie jak inne polskie nazwiska zakończone na ‑a, odmieniamy. W liczbie pojedynczej: D. Zasady, CMs. Zasadzie, B. Zasadę, N. Zasadą, W. Zasado! (potocznie Zasada!). Podany wzorzec odnosi się do nazwiska żeńskiego i męskiego.
Trudniejsza nieco sprawa z liczbą mnogą. Jeśli nazwisko takie noszą wszystkie osoby w danej grupie (a jest w niej przynajmniej jeden mężczyzna), powiemy o nich Zasadowie, i dalej: DB. Zasadów, C. Zasadom, N. Zasadami, Ms. Zasadach. Jeśli jest to grupa złożona z samych kobiet, właściwe z punktu widzenia gramatyki będą formy: MBW. Zasady, D. Zasad, C. Zasadom, N. Zasadami, Ms. Zasadach.
Tu jest pewien problem, bo mimo właściwie użytych końcówek niektóre formy wyglądają niezbyt zręcznie. Jestem za tym, by – idąc za zwyczajem językowym – w przypadku mianownika zgodzić się na wariant: użycie formy mianownika liczby pojedynczej. Powiemy w takim razie Ewa i Maria Zasada, co zresztą da się dość zgrabnie uzasadnić, bo możemy tłumaczyć, że są to Ewa Zasada i Maria Zasada. W związku z tym takie same formy powinny być używane w bierniku i wołaczu, choć z odmienianymi imionami (Ewę i Marię Zasada, Ewo i Mario Zasada!). Należałoby postąpić konsekwentnie i w dopełniaczu stosować formę Ewy i Marii Zasada. Nie wszystkim te formy będą się podobać, toteż zalecam ostrożność w ich stosowaniu (akceptacja będzie najłatwiejsza w komunikacji urzędowej). Dodam jeszcze, że tak sprytnie obmyślona nieodmienność ma pewną wadę, otóż gdybyśmy opuścili imiona, nazwisko musiałoby być odmieniane.
Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... W 1744 roku ukazała się pierwsza książeczka, w której opisano zasady gry. Zapamiętujemy nazwisko wydawcy - był nim niejaki John Newbury z...
  • ... nowe normy dotyczące Rzymian w kodyfikacjach praw barbarzyńskich. Na tej zasadzie w burgundzkiej Liber Constitutionum ustanowiono dla Rzymian takie same jak...
  • ... No tak, tutaj Bernadetka mogłaby swobodnie konkurować z Joanną, w zasadzie remis ze wskazaniem na nią. Smukłe uda i wyśmienite kuliste...

Encyklopedia

związki chemiczne o charakterystycznych właściwościach, m.in. wywołujące reakcje barwne ze wskaźnikami (np. barwią lakmus na niebiesko);
związki organiczne będące akceptorami protonów;
w pol. systemie prawnym zasady występujące w treści klauzul generalnych kodeksów, mających na celu uelastycznienie przepisów prawnych w praktyce ich stosowania, przez wprowadzenie elementu oceny moralnej oraz nawiązujące do idei słuszności w prawie;
fiz. zasady określające ruch układu fizycznego, sformułowane przy wykorzystaniu rachunku wariacyjnego;
filoz. w filozofii najbardziej podstawowe powody, dla których jakaś dziedzina rzeczywistości (przedmiotowej lub wewnątrzpodmiotowej) istnieje lub przybiera określoną strukturę.
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego