starzy

Wielki słownik ortograficzny

star•szy; star•si (skrót: st.)
stary; -rzy: Zygmunt Stary, Mieszko Stary
Gorm Stary Gor•ma Starego, Gor•mie Starym
Kłudno Stare (wieś w pow. grodziskim) Kłudna Starego, Kłudnie Starym
Licheń Stary Lichenia Starego, Licheniu Starym; przym.: licheński
Miesz•ko III Stary Miesz•ka III Starego, z Miesz•kiem III Starym
Stara Biała Starej Białej, Starą Białą; przym.: starobielski
Stara Błotnica Starej Błotnicy, Starą Błotnicę; przym.: starobłotnicki
Stara Dąbrowa Starej Dąbrowie, Starą Dąbrowę; przym.: starodąbrowski
Stara Kamienica Starej Kamienicy, Starą Kamienicę; przym.: starokamienicki
Stara Kiszewa Starej Kiszewy, Starą Kiszewę; przym.: starokiszewski
Stara Kor•nica Starej Kor•nicy, Starą Kor•nicę; przym.: starokornicki
Stara Łomża nad Rzeką (wieś w Podlaskiem) Starej Łomży nad Rzeką, Starą Łomżę nad Rzeką; przym.: starołomżyński
Stara Łomża przy Szosie (wieś w Podlaskiem) Starej Łomży przy Szosie, Starą Łomżę przy Szosie; przym.: starołomżyński
stara maleń•ka (pot.) starej maleń•kiej, starą maleń•ką
stara malutka (pot.) starej malutkiej, starą malutką
Stara Miłos•na Starej Miłoś•nie a. Starej Miłos•nej, Starą Miłos•nę a. Starą Miłos•ną
Stara Płanina Starej Płaninie, Starą Płaninę
Stara Zagora Starej Zagorze, Starą Zagorę; przym.: starozagorski
Stare Babice Starych Babic; przym.: starobabicki
Stare Bogaczowice Starych Bogaczowic; przym.: starobogaczowicki
Stare Czar•nowo Starego Czar•nowa, Starym Czar•nowie; przym.: staroczarnowski
Stare Juchy Starych Juch; przym.: starojuski
Stare Kurowo Starego Kurowa, Starym Kurowie; przym.: starokurowski
Stare Miasto (miejscowość w Konińskiem; dzielnica miasta) Starego Miasta, Starym Mieście; przym.: staromiejski
stare miasto (stara część miasta) starego miasta, starym mieście; starych miast; przym.: staromiejski
Stare Pole Starego Pola; przym.: staropolski
Stary Brus (miejscowość) Starego Brusa, Starym Brusie; przym.: starobruski
Stary Doktor (= Janusz Korczak) Starego Doktora, o Starym Doktorze
Stary Dzierz•goń Starego Dzierz•gonia, Starym Dzierz•goniem; przym.: starodzierzgoński
Stary Dzików Starego Dzikowa, Starym Dzikowie; przym.: starodzikowski
Stary Kon•tynent (= Europa) Starego Kon•tynen•tu, Starym Kon•tynen•cie
Stary Lubotyń Starego Lubotynia, Starym Lubotyniem; przym.: starolubotyński
stary maleń•ki (pot.) starego maleń•kiego, starym maleń•kim
stary malutki (pot.) starego malutkiego, starym malutkim
Stary Rynek Starego Ryn•ku, Starym Ryn•kiem
Stary Sącz Starego Sącza, Starym Sączu; przym.: starosądecki
Stary Smokowiec Starego Smokow•ca, Starym Smokow•cu
Stary Świat (= Europa) Starego Świata, Starym Świecie
Stary Targ Starego Tar•gu, Starym Tar•giem; przym.: starotarski
Stary Testament Starego Testamen•tu, Starym Testamen•cie (skróty: ST, S.T.)
Stary Zamość Starego Zamościa, Starym Zamościem; przym.: starozamojski
Tark•winiusz Stary Tark•winiusza Starego, o Tark•winiuszu Starym
Zyg•munt I Stary Zyg•mun•ta I Starego, o Zyg•mun•cie I Starym

Słownik języka polskiego

starzy pot. «o rodzicach»
stara
1. pot. «stara kobieta»
2. pot. «w zwrocie do dobrej znajomej»
3. pot. «szefowa, przełożona»
4. pot. «matka»
5. pot. «żona»
stare «to, co dawne, nienowoczesne, nieaktualne»
góry stare «góry o niewielkich wysokościach i łagodnych formach grzbietowych»
kalendarz juliański, starego stylu «kalendarz słoneczny, w którym po trzech latach mających po 365 dni, następuje rok przestępny»
po staremu «tak jak dawniej, zgodnie ze starym zwyczajem»
stara panna «starsza kobieta, która nie wstąpiła w związek małżeński»
• staropanieński • staropanieństwo
stare miasto «najstarsza część miasta»
• staromiejski
starszy oficer «oficer w stopniu majora, podpułkownika lub pułkownika; w marynarce wojennej: oficer w stopniu komandora podporucznika, komandora porucznika lub komandora»
starszy podoficer «podoficer w stopniu sierżanta, starszego sierżanta, sierżanta sztabowego, starszego sierżanta sztabowego»
starszy szeregowy «stopień pośredni między szeregowym a kapralem»
stary I
1. «mający wiele lat, istniejący od wielu lat»
2. «charakterystyczny dla kogoś, kto przeżył wiele lat»
3. «taki, który ma za sobą wieloletnie doświadczenie w jakiejś dziedzinie»
4. «istniejący od dawna, mający długą tradycję»
5. «pochodzący z dawnych czasów i mający wartość historyczną»
6. «zniszczony wskutek długiego używania»
7. «dawny, poprzedni, nieaktualny»
8. «znany, trwający od dawna, a mimo to nietracący na aktualności»
9. «o produktach żywnościowych: nieświeży»

• stareńki
stary II
1. pot. «stary mężczyzna»
2. pot. «w zwrocie do dobrego znajomego»
3. pot. «szef, przełożony»
4. pot. «ojciec»
5. pot. «mąż»
stary kawaler «starszy mężczyzna, który nie wstąpił w związek małżeński»
• starokawalerski • starokawalerstwo
Stary Świat «Europa, Azja i Afryka»
Stary Testament «zbiór ksiąg religijnych powstałych między XI a III w. p.n.e., stanowiący część Biblii»
• starotestamentowy, starotestamentalny

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

Starzy – szlachetni?
9.11.2014
Szanowni Państwo,
spotykam się czasem z przekonaniem, że nieodmienianie słów radio i studio jest przejawem elegancji językowej „w starym, dobrym stylu”. Czy rzeczywiście istnieją podstawy do takiego postrzegania braku odmiany w tych wypadkach? Na podobnej zasadzie zetknąłem się z uznawaniem formy postaci za „szlachetniejszą” niż postacie. (Chodzi oczywiście o mianownik lm. rzeczownika postać). Dodam, że dotyczy to ludzi młodych.
Z wyrazami szacunku
Czytelnik
Przekonanie, zgodnie z którym starość nobilituje, jest zakorzenione od dawna, tak w naszej kulturze, jak i w innych. Postrzeganie form przestarzałych jako bardziej eleganckich może być więc pochodną ogólnej postawy wobec przeszłości.
W dzisiejszych czasach starość nie ma się jednak dobrze: starzy nie interesują producentów ani usługodawców, może z wyjątkiem tych, którzy oferują medykamenty i usługi medyczne. Świadkiem naszych czasów stało się słowo ageism, śmiało spolszczone jako wiekizm. Używanie formy w radiu zamiast w radio czy też postacie zamiast postaci nie jest objawem ageismu, czyli dyskryminacji, lecz zmian w języku. Dyskryminacją byłoby, gdyby form przestarzałych słowniki zabraniały.
Przy okazji dodam, że kłopotliwy dla wielu dopełniacz lm słowa radio powinien brzmieć oczywiście radiów: skoro adagiów i arpeggiów, to także radiów.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
Stara Miłosna
18.03.2003
Witam,
Która forma odmiany jest poprawna: Starej Miłośnie czy Starej Miłosnej? Dlaczego niektóre słowniki uznają obie formy, a inne tylko tę pierwszą?
Z góry dziękuję i pozdrawiam.
Istnieją dwie bardzo zbliżone pod względem formy nazwy miejscowe: Miłosna (część Sulejówka) i Stara Miłosna (część Wesołej, od niedawna w granicach administracyjnych Warszawy), bliskie sobie też pod względem geograficznym. Istniejące słowniki podają zwykle odmianę tej pierwszej, przy czym raczej wskazują na odmianę rzeczownikową jako właściwszą (do Miłosny, ku, w Miłośnie), niekiedy proponując odmianę wariantywną, przymiotnikową (do, ku, w Miłosnej). Wynikać stąd by mogło, że analogicznie należy odmieniać nazwę Stara Miłosna. Tu jednak nieoczekiwaną niespodziankę robi nam Wykaz urzędowych nazw miejscowości w Polsce, który zaleca w dopełniaczu formę Miłosny, ale – Starej Miłosnej.
Można by nad tym przejść do porządku dziennego, uznając pomyłkę autorów Wykazu, lecz analiza tekstów internetowych (dokonana za pomocą wyszukiwarki Google) prowadzi do wniosku, że zwyczaj językowy nie jest jednolity, nawet lokalnie. W tekstach tego rodzaju proporcja form odmienianych rzeczownikowo do przymiotnikowych wynosi 2:1 (sprawdziłem formy dopełniacza, celownika i miejscownika nazwy Stara Miłosna), zaś z analizy treści wynika, że oba typy odmiany występują w samym regionie.
Uwzględniwszy te fakty, najlepiej przyjąć, że dopuszczalna jest dwojaka odmiana nazw Miłosna i Stara Miłosna, a za wzorcową wskazane będzie uznać odmianę rzeczownikową (w Starej Miłośnie). Fakt ten znajduje odbicie w informacjach słownikowych.
Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski
stare miasto
11.09.2008
Mój problem: jeśli piszę o S(s)tarym M(m)ieście i nie mam na myśli konkretnej dzielnicy, której nazwa to Stare Miasto, tylko historyczny centralnie położony obszar miasta, to powinienem używać pisowni z wielkiej czy z małej litery? Pisownia z małej litery (stare miasto) jest uzasadniona z racji tego, że nie mamy do czynienia z nazwą własną. Z drugiej strony, pisząc z litery małej, ryzykujemy, że czytelnik określenie stare miasto odbierze jako stare miasto (w sensie ilości lat).
Autorzy słowników ortograficznych nie podzielają Pana obaw co do ryzyka pomyłki. Jeżeli jednak ocenia Pan niebezpieczeństwo jako duże, może Pan napisać starówka.
Mirosław Bańko, PWN

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... Każda rzecz tylko za dolara". W mieście widać jednak głównie stare pieniądze. Toteż w ruchu ulicznym rzucają się w oczy Jaguary...
  • ... jakby do siebie, wzbudzając w nim nadzieje. Oświadczył się, pochlebił starszej kobiecie, ale w jej sytuacji nie miała ochoty na małżeństwo...
  • ... gminach takie materiały już nawet zebrano). Wiemy bowiem, że wielu starszych wiekiem gospodarzy po prostu nie daje fizycznie rady - warto ustalić...

Encyklopedia

dzielnica w centrum Krakowa, nad Wisłą;
Stare Sioło, Stare Seło, Stare Selo,
w. na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, na wschód od m. Pustomyty, przy linii kol. Lwów–Stryj.
m. w woj. małopol., w pow. nowosądeckim, w Kotlinie Sądeckiej, w widłach Dunajca i Popradu oraz nad Moszczeniczanką (dopływ Dunajca), w strefie ochronnej Popradzkiego Parku Krajobrazowego.
Stara Wieś Spiska, Spišská Stará Ves,
m. w północnej Słowacji, w kraju preszowskim, na Spiszu.
część m. Uherské Hradiště (Czechy).
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego