przy

Wielki słownik ortograficzny PWN

przy pół (czarnej)
Stara Łomża przy Szosie (wieś w Podlaskiem) Starej Łomży przy Szosie, Starą Łomżę przy Szosie; przym.: starołomżyński

Słownik języka polskiego PWN

przy
1. «przyimek komunikujący, że ktoś lub coś znajduje się blisko danej osoby, rzeczy albo danego miejsca, np. Usiadła przy dziadku.»
2. «przyimek komunikujący, że zdarzenie, o którym mowa, miało miejsce w obecności danej osoby, np. Umowę zawarli przy świadkach.»
3. «przyimek używany w celu porównania kontrastujących ze sobą rzeczy lub osób, np. Przy rosłym bracie wydawał się niepozorny.»
4. «przyimek używany dla określenia czasu lub okoliczności zdarzenia, o którym mowa w zdaniu, np. Grali przy pełnej sali.»
5. «przyimek komunikujący, że jakaś rzecz, instytucja lub osoba jest w jakiś sposób przyporządkowana innej rzeczy, instytucji lub osobie, np. Poodpinał guziki przy swetrze. Zaczynał jako asystent przy profesorze.»
6. «przyimek przyłączający nazwę obiektu, z którym związane są charakteryzowane w zdaniu czynności, np. Pracuje przy budowie hotelu.»
7. «przyimek określający przedmiot, który posiada lub który ma do dyspozycji charakteryzowana w zdaniu osoba, np. Przy władzy są teraz partie prawicowe.»
przy-
1. «przedrostek tworzący czasowniki pochodne od czasowników oznaczający najczęściej: osiągnięcie celu przestrzennego, bliskości, sąsiedztwa czegoś, np. przybiec, przynieść; połączenie z czymś w jedną całość, umocowanie tego połączenia, np. przybić, przykleić; częściową realizację tego, co oznacza wyraz podstawowy, np. przyciemnić, przyciszyć; zwiększenie, uzupełnienie zasobu, ilości czegoś, np. przysporzyć, przylać; zaskoczenie, udaremnienie działania, wykrycie czegoś, np. przyłapać, przydybać; towarzyszenie czemuś inną czynnością, np. przygrywać, przyśpiewywać; dopasowanie, dostosowanie, sprawdzenie, np. przymierzyć, przyrównać; działanie losowe, np. przytrafić się, przydarzyć się»
2. «przedrostek tworzący od przymiotników przymiotniki i przysłówki pochodne, oznaczające osłabienie jakiejś cechy lub zmniejszenie stopnia intensywności czegoś, np. przyciasny, przymało»
3. «część składowa wyrazów pochodnych mających za podstawę słowotwórczą połączenie przyimka przy z rzeczownikiem w miejscowniku, np. przylądek (od: przy lądzie), przygraniczny (od: przy granicy)»
4. «część składowa rzeczowników utworzonych od czasowników przez odrzucenie ich części przyrostkowych, np. przycisk (od: przyciskać), przypływ (od: przypływać
przy czym, przy tym «spójnik wprowadzający informację uzupełniającą, np. Grał dobrze, przy czym najlepiej na skrzypcach. Jest pracowita, przy tym bardzo inteligentna.»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

przy czem i przy tem
9.03.2005
Witam. Czy słowa zatem, przedtem, wtem i potem są „przetrwalnikami” ze staropolszczyzny? Dawniej np. używano formy przy czem zamiast przy czym, stąd moje przypuszczenia...
Dziękuję i pozdrawiam.
przy ulicy czy na ulicy?
10.11.2007
Witam i proszę o wyjaśnienie kwestii spornej związanej z poprawnością zapisu tytułu konkursu w zaproszeniu. Jak powinno być :
1. Zapraszamy na konkurs plastyczny „obraz naszej szkoły na ulicy Zimowita” czy
2. Zapraszamy na konkurs plastyczny „obraz naszej szkoły przy ulicy Zimowita”?
Bardzo proszę o pomoc i wyjaśnienie poprawności tej pisowni.
Przy uwzględnieniu reguł, z uwzględnieniem reguł
21.03.2016
Czy poprawne jest wyrażenie przy uwzględnieniu, zachowaniu, zastosowaniu, np. reguł, czy tylko z uwzględnieniem, zachowaniem, zastosowaniem, np. reguł?
Z poważaniem

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... seks będzie ciężką harówką, tyle że nie za biurkiem czy przy komputerze, a w pościeli.
    Dodatkowo, spełnianie "obowiązku małżeńskiego" (także w...
  • ... użytkowania wieczystego części niezabudowanej nieruchomości położonej w Gminie Warszawa-Ursynów przy ulicy Komisji Edukacji Narodowej, stanowiące dwie odrębne działki oznaczone literami...
  • ... Osoba ze stomią - workiem na spływający kał, który nosi się przy sobie po amputowanym jelicie grubym i odbycie, zgłaszała się do...

Encyklopedia PWN

nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące śmierć lub uszczerbek na zdrowiu, które nastąpiło w związku z pracą, a w szczególności: 1) podczas wykonywania lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności albo poleceń przełożonego; 2) w związku z działaniem w interesie zakładu pracy, nawet bez polecenia; 3) w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą zakładu pracy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.
instytucja społ. skupiająca reprezentantów różnorodnych opozycyjnych ugrupowań, grup, środowisk polit., umożliwiająca im porozumiewanie się oraz formułowanie programów polit., społ., gosp., tworzona od V 1987 i ostatecznie ukształtowana organizacyjnie XII 1988;
komisariat powołany 8 IX 1939 przez dowódcę obrony Warszawy gen. W. Czumę w celu zaspokojenia potrzeb walczącego wojska i zapewnienia ludności cywilnej możliwie normalnych warunków życia.
państw. organ ds. planowania gosp., działający w PRL 1957–88;
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego