Pan

Wielki słownik ortograficzny PWN

PAN (= Polska Akademia Nauk) PAN-u, PAN-ie a. ndm , , ,
Pan (mit.) -na, C. -nowi, Ms. -nie
pan -na, CMs. -nu; -nowie, -nów (skrót: p.)
jaśnie pan (dawny tytuł a. zwrot grzecznościowy) CMs. jaśnie panu; jaśnie panowie, jaśnie panów
Pan Bóg Pana Boga, Panu Bogu, Panem Bogiem, Panie Boże
Pan Cogito Pana Cogito, o Panu Cogito
PAN-ow•ski; -scy a. panowski
Pan Samo•chodzik (postać lit.) Pana Samo•chodzika, o Panu Samo•chodziku
Piotruś Pan Piotrusia Pana, Piotrusiem Panem, o Piotrusiu Panu
flet•nia Pana flet•ni Pana, flet•nię Pana

Słownik języka polskiego PWN

Pan mit. gr. «bóg pasterzy, opiekun stad»
pan
1. «mężczyzna»
2. «oficjalna forma grzecznościowa używana przy zwracaniu się do mężczyzny lub w rozmowie o nim»
3. «ten, kto ma władzę nad kimś lub nad czymś»
4. «bogacz; dawniej też: właściciel majątku ziemskiego»
5. «mężczyzna stojący na czele domu, rodziny, gospodarstwa»
6. daw. «pracodawca w stosunku do służby»
7. Pan «Bóg»
8. pot. «nauczyciel»
9. «właściciel zwierzęcia domowego, zwłaszcza psa»
pan- «pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na powszechność, ogólność tego, co nazywa drugi człon złożenia»
najjaśniejszy pan, król, książę «nakazany etykietą sposób tytułowania władcy»
• najjaśniejsza pani, królowa, księżna
pan młody «mężczyzna w dniu swojego ślubu»
Wielmożny Pan, Wielmożna Pani, Wielmożni Państwo «wyrażenia grzecznościowe dodawane przed nazwiskiem adresata listu lub przesyłki»
fletnia Pana «instrument muzyczny składający się z szeregu złączonych razem piszczałek różnej długości»
• fletnista • fletnistka
panem et circenses
1. «chleba i igrzysk – hasło wyrażające żądania ludu rzymskiego w okresie cesarstwa»
2. «wyrażenie oznaczające postawy ludzi pozbawionych wyższych celów»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

pan

Porady językowe

pan Twardowski
14.12.2010
Witam,
która forma jest poprawna: Pan Twardowski/ Mistrz Twardowski czy: pan Twardowski / mistrz Twardowski? Sądziłam, że to całe wyrażenie i jest ono nazwą własną wymyśloną przez autora legendy, i mistrz lub pan nie są w tym przypadku traktowane jako osobne wyrazy pospolite, ale na konkursie ortograficznym moja wersja Mistrz Twardowski została uznana za błędną. Dlaczego?
pan Adam Mickiewicz?
26.09.2007
Czy właściwe jest mówienie pan/pani o osobie zmarłej? Ostatnio bardzo często słyszy się to w TV, głównie z ust polityków. Wydaje mi się, że jest to pewnego rodzaju „nadgorliwość”. Przecież nie mówimy pan Adam Mickiewicz ani – by nie ograniczać się do osób bardzo dawno zmarłych – pan Edward Gierek.
Zbigniew C.
Pan prezydent a prezydent
26.12.2016
Politycy używają sformułowania Pan Prezydent. Gdy prezydentem jakiegoś kraju jest kobieta (np. do niedawna Pani Prezydent Republiki Korei Park Geun-hye) sformułowanie Pani Prezydent jest trafne, gdyż oprócz wyrazu szacunku i podkreślenia stanowiska (Prezydent) wiadomo jest że Prezydent jest kobietą (Pani). Czy słowo Pan przed słowem Prezydent jest pleonazmem? Przecież sama forma (Prezydent) wskazuje na mężczyznę. Rozumiem, że w wołaczu lepiej dodać słowo pan.

Ciekawostki

Mówimy „Człowiek strzela, Pan Bóg kule nosi”, mając na myśli to, że rezultat naszych działań jest w rękach opatrzności.
Mówimy „Kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje”, mając na myśli to, że ludzie pracowici, wstający rano do pracy, łatwiej osiągają dobrobyt.
Mówimy „Jaki pan, taki kram”, mając na myśli to, że nieporządek panujący w jakimś miejscu źle świadczy o osobie pracującej lub mieszkającej tam.
Mówimy „Panu Bogu świeczkę i diabłu ogarek”, mając na myśli postępowanie kogoś, kto chce pogodzić dwie sprzeczne racje moralne. Wyrażenie czasem używane z dezaprobatą.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... panu Studnickiemu za porównanie mnie z tak dobrym pracownikiem jak pan Starzyński".


    Niedoszły Quisling

    Jeden ze świadków oskarżonego, profesor Eugeniusz Romer...
  • ... pacjenta doktora Twardowskiego? Nikły uśmiech.
    - Pani fotografia stoi obok łóżka
    pana doktora. Wszyscy widzą, wszyscy zazdroszczą.
    Pani jest zresztą o wiele...
  • ... dużo kaszy?

    BARAN
    Przyszedł baran do barana
    I powiada: "Proszę
    pana,
    Nogi bolą mnie od rana,
    Pan mnie weźnie na barana...

Encyklopedia PWN

pan-
[gr. pán ‘wszystko’],
pierwszy człon wyrazów złożonych oznaczający: powszechny, wszelki, obejmujący wszystkie części czegoś;
Pan
[gr., ‘wszystek’ (gdyż uradował wszystkich bogów)],
mit. gr. arkadyjski bóg pasterzy, opiekun stad owiec i kóz;
Pan, gr. Kyrios,
w Biblii jedno z głównych imion Boga;
astr. księżyc Saturna,
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe słowo roku 2019

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe słowo roku 2019. 
Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!

Pobierz bezpłatny e-book
„Pułapki ortografii"
prof. Jerzego Bralczyka!

Uwaga, do ebooka zostały dołączone informacje handlowe w rozumieniu ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, toteż jego zamówienie wymaga wyrażenia poniższych zgód.

Wyślij

Weź udział w akcji „Młodzieżowe słowo roku 2019” i odbierz darmowy e-book!