wszystkie

 
Można tu znaleźć wszystko cokolwiek dotyczy języka i interesuje Państwa. Od pisowni, odmiany, przez znaczenia, składnię, czy frazeologię, po pochodzenie i pragmatykę.
  • Urządzenia obsługi infrastruktury technicznej
    30.06.2017
    Jak należy rozumieć zapis użyty w planie zagospodarowania przestrzennego urządzenia obsługi infrastruktury technicznej? Czy jest to poprawne, czy tzw. masło maślane? Zazwyczaj jest stosowany zapis urządzenia infrastruktury technicznej.
    Bardzo proszę o wyjaśnienie.

    Serdecznie pozdrawiam

    Krzysztof
    Wydaje się, że czymś innym jest urządzenie obsługi infrastruktury technicznej, a czymś innym urządzenie infrastruktury technicznej. Pierwsza nazwa odnosi się do urządzenia, które obsługuje jakieś inne urządzenia stanowiące infrastrukturę, drugie – do urządzenia, które stanowi jej element.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Liczba mnoga w tekstach naukowych
    30.06.2017
    Szanowni Państwo,
    od dłuższego czasu zastanawia mnie kwestia poprawności stosowania 1 os. liczby mnogiej w dyskursie matematycznym (przyjmijmy, że…, zauważmy, że…). Dla porównania w pracach naukowych z zakresu nauk humanistycznych raczej pomija się stosowanie form osobowych (a przynajmniej uważa się je za niepożądane). Z czego wynika ta różnica?

    Z góry dziękuję za odpowiedź.

    Z wyrazami szacunku
    Czytelniczka
    W tekstach naukowych forma 1. osoby liczby mnogiej służy różnym celom. Nadawca może się ukrywać pod postacią „my”, gdy nie chce eksponować swojej osoby (co byłoby niewskazane w takim dyskursie) – mówimy wówczas o tzw. pluralis modesiae (dosł. liczba mnoga skromności). Zwykle jednak zamiast formy wskazującej na nadawcę (choćby ukrytego w formie „my”) stosuje się takie konstrukcje, które go całkowicie ukrywają – stronę bierną, formy nieosobowe itd.
    Gdy jednak przeprowadza się jakieś dowodzenie, wskazuje się jakiś proces myślowy (niekoniecznie w matematyce), używa się formy „my”, by włączyć w tok myślenia odbiorcę – jest to tzw. „my” inkluzywne (stosowane też w perswazji politycznej, ale to inna historia...).
    Oba typy „my” stosowane są w tekstach należących do różnych nauk – zakres ich użycia uzależniony jest raczej od typu narracji niż od rodzaju dziedziny naukowej.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Fiakier
    30.06.2017
    Czy fiakier (w Wikipedii fiakr) i dorożka, choć podobne z wyglądu, pełniły inne funkcję?
    Czy nazwanie fiakra dorożką lub dryndą to błąd?
    Fiakier, drynda i dorożka to synonimy, przy czym dorożka jest neutralna stylistycznie, drynda to słowo potoczne, a fiakier – przestarzałe. Oprócz tego fiakier oznacza też dorożkarza.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Szanghaj
    30.06.2017
    Ostatnio zauważyłem, że znana videoblogerka mieszkająca w Szanghaju, uważa, że dopełniacz wyrazu Szanghaj nie powinien brzmieć Szanghaju, tylko inaczej. Czy wyraz Szanghaju jest poprawny? Jeżeli nie, to jakiego wyrazu powinniśmy używać? Z góry dziękuję za odpowiedz.

    Pozdrawiam
    Czytelnik
    Dopełniacz nazwy Szanghaj to tylko Szanghaju (Jadę do Szanghaju, Wracam z Szanghaju itd.) – i nie inaczej. Szkoda, że blogerka nie wskazała poprawnej, jej zdaniem, nazwy. Być może zrobi to w 1876 odcinku swojego bloga, a do tego czasu będzie trzymała swych widzów w napięciu i skłaniała ich do tego, by w oczekiwaniu na poznanie wiedzy tajemnej zwiększali klikalność.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Gdy podchorąży jest kobietą…
    29.06.2017
    Moje pytanie związane jest z żeńskim odpowiednikiem tytułu wojskowego podchorąży.
    Czy dopuszczalna jest forma tytułu podchorążyni? Czy może należy zostawić ten tytuł niezmieniony i używać zwrotu pani podchorąży?

    Z poważaniem
    M.R.
    Nie przyjęło się używać form żeńskich jako nazw stopni wojskowych, więc pozostaniemy przy podchorążym używanym jako rzeczownik dwurodzajowy (czyli w odniesieniu do kobiet – ze składnią żeńską): Nowa podchorąży wykonała polecenie .
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Liczba decybeli
    29.06.2017
    Czy w odniesieniu do jednostek takich jak decybele, metry, sekundy i kilogramy powinno się używać określenia liczba, czy ilość? Są one jak najbardziej policzalne, jednak mówią o mierze ciągłej.
    Ale jednak ich wartość podajemy w liczbach: 10 metrów, 300 decybeli, 25 sekund, 200 kilogramów – mówimy więc liczba decybeli / sekund itd.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Manggha – w Mangdze
    29.06.2017
    Szanowni Państwo,
    chciałabym zapytać o odmianę nazwy Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha. W skrócie mówi się po prostu Manggha, idę więc do Mangghi. A jak zapisać odmianę, jeśli chcę wyjaśnić, że w byłam w...?
    Dziękuję!
    Postąpimy tu tak jak z nazwiskami Joyce, Prouste, Barthes i innymi, w których końcowym literom odpowiada głoska, która w polszczyźnie ulega wymianie. Zapiszemy więc: w Mangdze, tak jak zapisujemy: o Joysie, o Prouście, o Barcie.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Nazwisko męskie dwuczłonowe
    29.06.2017
    Jak odmienić nazwisko dziecka Karol Murawski-Majszyk?
    Na dyplomie napisałam Nagroda dla Karola Murawskiego-Majszyka. Koleżanka zwróciła mi uwagę, że rodzice podali odmianę dla Karola Murawskiego-Majszyk.
    Dziękuję za pomoc.

    Jolanta Jackiewicz-Szuba
    W polszczyźnie istnieją zasady ogólne, nie zaś indywidualne dla każdej rodziny. W męskich nazwiskach dwuczłonowych drugi element musi być odmieniony (a pierwszy – nie zawsze musi, lecz zawsze może), więc forma dla Karola Murawskiego-Majszyka jest jak najbardziej poprawna. Rodzice akurat w tej kwestii nie mają głosu decydującego.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Kropka na końcu pisma urzędowego
    29.06.2017
    Szanowna Redakcjo,
    odbywam staż w urzędzie miasta i gdy pisałam pismo przewodnie dotyczące zwrotu zaopiniowanej umowy, pouczono mnie, że nie powinnam stawiać kropki na końcu zdania, ponieważ całą wypowiedź kończy podpis pracownika. Czy jest to poprawne?
    Jak widać, nie zawsze należy słuchać się osób starszych i bardziej doświadczonych. Zdanie musi być zakończone kropką. Pani przełożony wiedział, że dzwonią, ale nie wiedział, w którym kościele – nie stawia się kropki po podpisie (jak również – nie stawia się przecinka po wyrażeniu typu Z wyrazami szacunku).
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Liczba mnoga nazwisk
    28.06.2017
    Czy w odmianie nazwisk małżeństwa dla formy 1 os. l. poj. Gala i Janduła stosować intuicyjne zasady odmiany w dopełniaczu (M. Galowie, D. Galów oraz M. Jandułowie, D. Jandułów)?
    Właśnie tak należy postępować – oba nazwiska odmieniają się w liczbie mnogiej jak rzeczowniki męskie (Galowie – jak np. królowie, Jandułowie – jak np. posłowie).
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Proszę o pozytywne rozpatrzenie mojej prośby
    28.06.2017
    Czy poprawne jest zamieszczanie w podaniach i wnioskach sformułowania Proszę o pozytywne rozpatrzenie mojej prośby? Czy nie jest to zbyt nachalne i nie brzmi to zbyt „pleonastycznie”, skoro petenci podań i wniosków z definicji składają je w tym jednym określonym celu i odgórnie wiadome jest, że liczą na jego pozytywne rozpatrzenie?
    Wzorzec gatunkowy podania zakłada, że powinno się w nim znaleźć sformułowanie, które ma służyć zyskaniu przychylności adresata. Formuła Proszę o pozytywne rozpatrzenie mojej prośby ma charakter szablonowy, a co za tym idzie – służy głównie wypełnieniu rytuału, a więc nadaje się wyłącznie do podań, których napisanie jest jedynie formalnością.
    Jeśli nasza prośba jest szczególna, podanie niestandardowe, a odpowiedź nieprzesądzona z góry, to właściwsze jest stosowanie mniej szablonowej formuły, np. Wierząc w zrozumienie mojej nietypowej sytuacji, proszę o przychylne odniesienie się do przedstawionej tu prośby.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Mieszkaniec Kędzierzyna-Koźla
    28.06.2017
    Szanowni Państwo,
    jak nazywa się mieszkaniec Kędzierzyna-Koźla? Mieszkańcy Kędzierzyna to Kędzierzynianie, mieszkańcy Koźla to Koźlanie, czy może mieszkańcy Kędzierzyna-Koźla to Kędzierzyniano-Koźlanie? Czy też nie należy w ogóle odmieniać i wyłącznie poprawny jest zapis: mieszkańcy Kędzierzyna-Koźla?

    Z wyrazami szacunku
    Paweł Mucha
    Przede wszystkim nazwy mieszkańców miast (a także wsi, dzielnic i innych obszarów o statusie niższym niż region) zapisujemy od małej litery. Mieszkaniec Kędzierzyna-Koźla zatem to kędzierzynianin (zapisywany małą literą!), tak jak mieszkaniec Bielska-Białej to bielszczanin, mieszkaniec Skarżyska-Kamiennej to skarżyszczanin, mieszkaniec Czechowic-Dziedzic to czechowiczanin itd.
    Jak widać, jeśli mamy dwuczłonową nazwę miejscowości, której oba człony są rzeczownikami, to nazwę mieszkańców tworzymy tylko od pierwszego elementu, nawet jeśli dana osoba mieszka w tej części miasta, do której nazywa się drugi człon. Nazwa utworzone od drugiego członu, np. koźlanin, odnosi się do mieszkańca dzielnicy. A zatem ktoś, kto mieszka w Koźlu – dzielnicy Kędzierzyna-Koźla, to kędzierzynianin (mieszkaniec miasta) oraz koźlanin (mieszkaniec dzielnicy), tak jak ktoś, kto mieszka na warszawskiej Ochocie, to zarówno warszawiak / warszawianin, jak i ochocianin.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Brak przecinka przed przydawką
    28.06.2017
    Proszę o wyjaśnienie, czy w zdaniu: Uczeń wzorowo wypełniał obowiązki wynikające ze Statutu Szkoły przed słowem wypełniał jest przecinek, czy nie.
    Z góry dziękuję za odpowiedź
    Anna Labuda
    Przecinek nie powinien się tu pojawić, gdyż wyrażenie wynikające ze Statutu Szkoły jest przydawką (a więc określeniem rzeczownika obowiązki), a nie dopowiedzeniem.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Żądeł
    28.06.2017
    Mam wątpliwości co do odmiany nazwiska Żądeł (zwłaszcza w dopełniaczu). Nazwisko nie ma pochodzenia od rzeczownika pospolitego, nie jest też z języka obcego (znaki diakrytyczne). W związku z tym jest tam „e” ruchome czy też nie?
    To, czy w danym nazwisku, występuje „e” ruchome, nie zależy od tego, czy jest ono tożsame z nazwą pospolitą, ani od tego, czy jest pochodzenia obcego – na ogół we wszystkich nazwiskach męskich, których zakończenie przypomina zakończenie polskich rzeczowników rodzaju męskiego, występują oboczności. Tak więc Żądeł odmienia się jak np. imię Paweł:
    M. To jest pan Żądeł.
    D. Nie ma pana Żądła.
    C. Dziękuję panu Żądłowi.
    B. = D.
    N. Idę z panem Żądłem.
    Ms. Rozmawiam o panu Żądle.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Masaż kosmetyczny twarzy…, czyli zmora nominalizacji
    27.06.2017
    Czy konstrukcja zdania: Masaż kosmetyczny twarzy masażysta powinien poprzedzić ustaleniem celu zabiegu zależnie od rodzaju cery... świadczy o zależności określenia (określę albo nie określę), czy określeniu celu zależnego od rodzaju cery? A może zdanie takie może być interpretowane na oba sposoby?

    Pozdrawiam serdecznie
    Artur Kaźmierski
    Ze zdania tego nie wynika bezpośrednio, czy słowo ustalenie odnosi się do wyrażenia zależnie od rodzaju cery, czy też – do wyrażenia cel zabiegu. Pozostają jedynie domysły – interpretacja zdania zależy od naszej wiedzy o świecie (a ściślej: o kosmetologii). Gdybym nie była językoznawcą (czyli: gdybym nie przeprowadziła analizy składniowej tego zdania), powiedziałabym, że w zależności od rodzaju cery klientki ustala się cel zabiegu – taka interpretacja wydaje się po prostu logiczna.
    A można byłoby tej nieścisłości uniknąć, gdyby autor zrezygnował z nominalizacji (czyli konstrukcji złożonej z rzeczowników nazywających czynności) na rzecz konstrukcji zdaniowych, np. Przed przeprowadzeniem masażu kosmetycznego twarzy masażysta powinien ustalić cel zabiegu, uzależniony od rodzaju cery lub: W zależności od rodzaju cery klientki masażysta ustala cel zabiegu lub – jeśli ma do czynienia z cerą [tu należałoby wskazać jej cechy] – nie ustala go.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Dai – Daiowi (oczywiście!)
    27.06.2017
    Chciałabym zwrócić uwagę, że w odpowiedzi na pytanie o imiona zakończone na -i jest błąd, mianowicie:
    Jeśli zaś i jest wymawiane jako j (a więc imię brzmi [daj]), to stosujemy odmianę rzeczownikową: Dai, Daia, Daiemu itd.

    Powinno być przecież Dai, Daia, Daiowi itd. Mam syna o imieniu Kai (wymawiane [kaj]), ostatnio otrzymał dyplom, na którym jego imię źle odmieniono (napisano właśnie Kaiemu), podparłam się więc Państwa wyjaśnieniem, niestety musiałam tłumaczyć również Państwa pomyłkę :-)
    Szanowna Pani,
    najmocniej przepraszam, że w wyniku mojej pomyłki Pani syn otrzymał dyplom z niewłaściwie odmienionym imieniem. Oczywiście, celownik imion Dai, Kai itd., to Daiowi, Kaiowi itd. – obowiązuje tu wzorzec rzeczownikowy, gdyż w imieniu Dai ostatnia litera jest wymawiana jako spółgłoska [j]. A zatem:
    M. Dai
    D. Daia
    C. Daiowi
    B. = D.
    N. Daiem
    Ms. Daiu.

    Forma Daiemu (którą przez pomyłkę podałam) byłaby poprawna, gdyby imię odmieniało się jak przymiotnik – wówczas dopełniacz musiałby brzmieć Daiego.

    Jeszcze raz przepraszam i mam nadzieję, że błąd w odmianie imienia był jedyną nieprzyjemnością, która spotkała Pani syna w czasie edukacji szkolnej.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • W dniu dzisiejszym
    27.06.2017
    Czy forma W dniu dzisiejszym jest poprawna?
    W dniu dzisiejszym to analityczny (czyli złożony z kilku słów) odpowiednik wyrazu dziś / dzisiaj. Jest to wyrażenie charakterystyczne dla stylu urzędowego, który obfituje w takie wielowyrazowe połączenia, np. uiścić opłatę, dokonać podziału, na terenie Warszawy, w miesiącu maju (ich odpowiedniki nieurzędowe to: opłacić, podzielić, w Warszawie, w maju). Uważa się je więc za „zło konieczne” tekstów urzędowych, jednak w wypowiedziach o innym charakterze są zdecydowanie niewskazane.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Przecinki
    27.06.2017
    Czy wszystkie przecinki w poniższym zdaniu są postawione zgodnie z zasadami interpunkcji?

    Nie trenował, a mimo to, wbrew zaleceniom, wziął udział w zawodach.
    Tak. Połączenie spójników a oraz mimo to, poprzedzane obligatoryjnie przecinkiem, przyłącza zdanie, którego treść jest niezgodna z tym, co można wywnioskować z wcześniejszego kontekstu. Pozostałe dwa przecinki wydzielają wyrażenie przyimkowe wtrącone w tok główny wypowiedzi.
    Adam Wolański
  • I dlatego
    27.06.2017
    Czy postawienie przecinka przed i dlatego w poniższym zdaniu jest błędem? Jaka zasada obowiązuje w tym przypadku?
    Tkaniny są odporne na ścieranie, i dlatego nadają się do intensywnego użytku.
    Dziękuję i pozdrawiam
    Monika Czech
    Postawienie przecinka w takiej sytuacji nie będzie błędem, jeśli w intencji nadawcy człon i dlatego nadają się do intensywnego użytku będzie miał charakter dopowiedzenia. Reguła ta dotyczy wszystkich wypadków, kiedy dopowiedzenie pojawia się po spójnikach łącznych bądź rozłącznych.
    Adam Wolański
  • Przydawka samodzielna czy niesamodzielna?
    26.06.2017
    Szanowna Redakcjo,
    często spotykam się z sytuacją mnożenia przymiotników przed rzeczownikiem i nieoddzielania ich przecinkami. Jak wiadomo, jest to uzasadnione wówczas, gdy przymiotniki nie są równorzędne. Niekiedy trudno jednak jednoznacznie je sklasyfikować, a ocena ich pozycji względem rzeczownika bywa raczej subiektywna. Czy zatem w zdaniu: […] aby sprowadzić tę fasadę do gładkiej pionowej powierzchni, do szklanej matowej płyty [...] słusznie nie wstawiono przecinków?
    Kłaniam się
    Iwona
    Swoisty test na samodzielność przydawki polega na tym, że opuszczamy kolejno każdą z przydawek i patrzymy, czy ma to wpływ na znaczenie pozostałego wyrażenia przymiotnikowo-rzeczownikowego. Jeśli brak określonych przydawek nie modyfikuje tego znaczenia, oznacza to, że przydawki te odnoszą się do rzeczownika w jednakowy sposób, a więc są równorzędne. I tak właśnie dzieje się w przytoczonym zdaniu, w którym obie przydawki określające rzeczownik powierzchnia oraz płyta powinny być oddzielone przecinkiem.
    Adam Wolański
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego