nazwy własne

 
W tym miejscu znajdziesz wszystko, co chcesz lub powinieneś wiedzieć o nazwach własnych. Dowiesz się, które z nich piszemy małą literą, od których powstały przymiotniki a od których nie, czy od nazwy każdej miejscowości można utworzyć nazwę jej mieszkańca. Poznasz rozstrzygnięcia problemów związanych z nazwiskami i ich odmianą. A jeśli jakiejś odpowiedzi nie znajdziesz, możesz zadać pytanie naszym ekspertom.
  • Nazwisko męskie dwuczłonowe
    29.06.2017
    Jak odmienić nazwisko dziecka Karol Murawski-Majszyk?
    Na dyplomie napisałam Nagroda dla Karola Murawskiego-Majszyka. Koleżanka zwróciła mi uwagę, że rodzice podali odmianę dla Karola Murawskiego-Majszyk.
    Dziękuję za pomoc.

    Jolanta Jackiewicz-Szuba
    W polszczyźnie istnieją zasady ogólne, nie zaś indywidualne dla każdej rodziny. W męskich nazwiskach dwuczłonowych drugi element musi być odmieniony (a pierwszy – nie zawsze musi, lecz zawsze może), więc forma dla Karola Murawskiego-Majszyka jest jak najbardziej poprawna. Rodzice akurat w tej kwestii nie mają głosu decydującego.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Liczba mnoga nazwisk
    28.06.2017
    Czy w odmianie nazwisk małżeństwa dla formy 1 os. l. poj. Gala i Janduła stosować intuicyjne zasady odmiany w dopełniaczu (M. Galowie, D. Galów oraz M. Jandułowie, D. Jandułów)?
    Właśnie tak należy postępować – oba nazwiska odmieniają się w liczbie mnogiej jak rzeczowniki męskie (Galowie – jak np. królowie, Jandułowie – jak np. posłowie).
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Mieszkaniec Kędzierzyna-Koźla
    28.06.2017
    Szanowni Państwo,
    jak nazywa się mieszkaniec Kędzierzyna-Koźla? Mieszkańcy Kędzierzyna to Kędzierzynianie, mieszkańcy Koźla to Koźlanie, czy może mieszkańcy Kędzierzyna-Koźla to Kędzierzyniano-Koźlanie? Czy też nie należy w ogóle odmieniać i wyłącznie poprawny jest zapis: mieszkańcy Kędzierzyna-Koźla?

    Z wyrazami szacunku
    Paweł Mucha
    Przede wszystkim nazwy mieszkańców miast (a także wsi, dzielnic i innych obszarów o statusie niższym niż region) zapisujemy od małej litery. Mieszkaniec Kędzierzyna-Koźla zatem to kędzierzynianin (zapisywany małą literą!), tak jak mieszkaniec Bielska-Białej to bielszczanin, mieszkaniec Skarżyska-Kamiennej to skarżyszczanin, mieszkaniec Czechowic-Dziedzic to czechowiczanin itd.
    Jak widać, jeśli mamy dwuczłonową nazwę miejscowości, której oba człony są rzeczownikami, to nazwę mieszkańców tworzymy tylko od pierwszego elementu, nawet jeśli dana osoba mieszka w tej części miasta, do której nazywa się drugi człon. Nazwa utworzone od drugiego członu, np. koźlanin, odnosi się do mieszkańca dzielnicy. A zatem ktoś, kto mieszka w Koźlu – dzielnicy Kędzierzyna-Koźla, to kędzierzynianin (mieszkaniec miasta) oraz koźlanin (mieszkaniec dzielnicy), tak jak ktoś, kto mieszka na warszawskiej Ochocie, to zarówno warszawiak / warszawianin, jak i ochocianin.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Żądeł
    28.06.2017
    Mam wątpliwości co do odmiany nazwiska Żądeł (zwłaszcza w dopełniaczu). Nazwisko nie ma pochodzenia od rzeczownika pospolitego, nie jest też z języka obcego (znaki diakrytyczne). W związku z tym jest tam „e” ruchome czy też nie?
    To, czy w danym nazwisku, występuje „e” ruchome, nie zależy od tego, czy jest ono tożsame z nazwą pospolitą, ani od tego, czy jest pochodzenia obcego – na ogół we wszystkich nazwiskach męskich, których zakończenie przypomina zakończenie polskich rzeczowników rodzaju męskiego, występują oboczności. Tak więc Żądeł odmienia się jak np. imię Paweł:
    M. To jest pan Żądeł.
    D. Nie ma pana Żądła.
    C. Dziękuję panu Żądłowi.
    B. = D.
    N. Idę z panem Żądłem.
    Ms. Rozmawiam o panu Żądle.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Dai – Daiowi (oczywiście!)
    27.06.2017
    Chciałabym zwrócić uwagę, że w odpowiedzi na pytanie o imiona zakończone na -i jest błąd, mianowicie:
    Jeśli zaś i jest wymawiane jako j (a więc imię brzmi [daj]), to stosujemy odmianę rzeczownikową: Dai, Daia, Daiemu itd.

    Powinno być przecież Dai, Daia, Daiowi itd. Mam syna o imieniu Kai (wymawiane [kaj]), ostatnio otrzymał dyplom, na którym jego imię źle odmieniono (napisano właśnie Kaiemu), podparłam się więc Państwa wyjaśnieniem, niestety musiałam tłumaczyć również Państwa pomyłkę :-)
    Szanowna Pani,
    najmocniej przepraszam, że w wyniku mojej pomyłki Pani syn otrzymał dyplom z niewłaściwie odmienionym imieniem. Oczywiście, celownik imion Dai, Kai itd., to Daiowi, Kaiowi itd. – obowiązuje tu wzorzec rzeczownikowy, gdyż w imieniu Dai ostatnia litera jest wymawiana jako spółgłoska [j]. A zatem:
    M. Dai
    D. Daia
    C. Daiowi
    B. = D.
    N. Daiem
    Ms. Daiu.

    Forma Daiemu (którą przez pomyłkę podałam) byłaby poprawna, gdyby imię odmieniało się jak przymiotnik – wówczas dopełniacz musiałby brzmieć Daiego.

    Jeszcze raz przepraszam i mam nadzieję, że błąd w odmianie imienia był jedyną nieprzyjemnością, która spotkała Pani syna w czasie edukacji szkolnej.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Nazwisko Bruź
    16.06.2017
    Czy męskie nazwisko Bruź należy odmieniać?
    Jak najbardziej! Nazwisko Bruź odmieniamy jak rzeczownik męski zakończony spółgłoską miękką, np. paź, kniaź czy śledź.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Eter i Ereb
    2.06.2017
    Szanowni Państwo,
    jaki rodzaj gramatyczny mają greckie bóstwa Eter i Ereb?

    Z poważaniem
    Czytelnik
    Eter (bóg jasnego światła, uosobienie wyższych rejonów niebieskich) oraz Ereb (bóg i uosobienie ciemności podziemnej) to bóstwa męskie. W obu wypadkach rodzaj gramatyczny jest zgodny ze znaczeniem, tzn. rzeczownik rodzaju męskiego (męskoosobowego) oznacza mężczyznę.
    Wybór właściwej formy orzeczenia lub przydawki nie nasuwa szczególnych wątpliwości, por.
    Ereb związał się ze swoją siostrą Nyks i miał z nią troje dzieci.
    Eter uchodził za syna Ereba (Ciemności) i Nyks (Nocy) oraz za brata Hemery (Dnia).
    Adam Wolański
  • Księżyc i planetoida Io
    2.06.2017
    Szanowni Państwo,
    jaki rodzaj gramatyczny ma Io (księżyc Jowisza, planetoida)?

    Z poważaniem
    Czytelnik
    Io to nazwa trzeciego co do wielkości księżyca Jowisza lub planetoidy znajdującej się w głównym pasie planetoid. Nazwa pochodzi z mitologii greckiej – bogini Io (gr. Ιώ) była kochanką Zeusa, w mitologii rzymskiej nazywanego Jowiszem.
    Przy przenoszeniu obcych imion własnych osób, bóstw itd. na elementy nieożywione o rodzaju gramatycznym decydują różne względy, zazwyczaj morfologiczne bądź semantyczne. Adaptacja oparta na kryterium morfologicznym sprowadza się zazwyczaj do tego, że rzeczowniki z wygłosem spółgłoskowym przyjmują rodzaj męski, a rzeczowniki z wygłosem samogłoskowym na [a] – rodzaj żeński. Ten czynnik nie ma tu jednak zastosowania.
    Często obca nazwa własna przyjmuje rodzaj rodzimego wyrazu synonimicznego lub hiperonimicznego, który ją poprzedza. Przykładowo: poprzedzanie nazwy firmowej Apple rzeczownikiem firma spowodowało, że bywa ona czasami używana w rodzaju żeńskim, mimo iż wyraz firma jest poddany elipsie (por. np. Apple wyprodukowała nowy tablet). Na tej zasadzie nazwa Io może otrzymać ten sam rodzaj gramatyczny co rzeczownik pospolity księżyc bądź planetoida.
    Jednoznaczne rozstrzygnięcie rodzaju gramatycznego może nastąpić w wyniku analizy użycia nazwy w piśmiennictwie fachowym (uzus). Z szybkiej kwerendy widać, że i w ten sposób niełatwo określić rodzaj rzeczownika Io.
    Nazwa Io w znaczeniu ‘księżyc Jowisza’ wchodzi zazwyczaj wraz z rzeczownikiem pospolitym w skład grupy podmiotu, w której właściwym podmiotem jest nazwa pospolita i do jej rodzaju gramatycznego dostosowany jest rodzaj orzeczenia i przydawki przymiotnej, por. np. Wulkaniczny księżyc Io zostanie zakryty przez Europę. Równie często orzeczenie zdań, w których nazwa Io stanowi właściwy podmiot, przyjmuje formę czasu teraźniejszego oznaczającą czynność omnitemporalną, por. Io pozostaje w rezonansie z dwoma innymi masywnymi księżycami – Europą i Ganimedesem. Wówczas także nie da się określić rodzaju czasownika, a tym samym pozostającego z nim w związku zgody podmiotu.
    Bardziej zaawansowana kwerenda pozwala jednak znaleźć użycia, z których jasno wynika, iż Io w znaczeniu ‘księżyc Jowisza’ jest rodzaju męskiego, por.

    Io jest pokryty wulkanami, z których wiele jest obecnie aktywnych.
    Io jest pokryty lawą o zabarwieniu pomarańczowym, które świadczy o obecności siarki i jej związków.
    Odkąd Io jest obserwowany, czyli od 20 lat, widać na nim ciągłe erupcje wulkaniczne.

    Użycie nazwy Io w znaczeniu ‘planetoida znajdująca się w głównym pasie planetoid’ jest wyjątkowo rzadkie. Podobnie jak to działo się w wypadku nazwy księżyca, wyraz Io w znaczeniu ‘planetoida’ poprzedzany jest tym właśnie rzeczownikiem, por. np. W gwiazdozbiorze Orła o poranku 21 sierpnia 2003 r. obserwowana była planetoida Io. Można zatem domniemywać, iż w tym znaczeniu rzeczownik Io przyjmuje rodzaj żeński.
    Adam Wolański
  • Linie
    24.05.2017
    W jaki sposób odmieniać nazwę miejscowości Linie (woj. wielkopolskie) – tak jak rzeczownik linie, czyli np. mieszkam w Liniach, jadę do Linii, czy poprawna jest jednak forma, której używają mieszkańcy, mieszkam w Liniu, jadę do Linia?

    Pozdrawiam serdecznie i dziękuję
    Honorata
    Obie przywołane przez Panią odmiany opierają się na wzorcach rzeczownikowych – w Liniach, do Lini (tu byłoby jedno „i”) to rzeczownik w liczbie mnogiej (por. konie – w koniach, do koni), natomiast w Liniu, do Linia to rzeczownik w liczbie pojedynczej (por. koń – w koniu, do konia).

    Formy odmiany nazw wszystkich miejscowości leżących w Polsce podane są w Rozporządzeniu Ministra Administracji i Cyfryzacji z dn. 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. Zgodnie z nim nazwa, o którą Pani pyta, jest rzeczownikiem nijakim w liczbie pojedynczej, tak jak np. nazwa Zalesie czy rzeczowniki pospolite: zdrowie, pogotowie, przysłowie, pranie, przebranie itd.
    Linie odmienia się zatem tak jak np. pranie:
    M. Linie / pranie
    D. (do Linia) / (do) prania
    C. (ku Liniu) / (ku) praniu
    B. = M.
    N. (z Liniem) / (z) praniem
    Ms. (w Liniu) / (w) praniu.

    Miejscowości o tej nazwie, w ten sposób odmieniane, są w Polsce trzy (w powiatach: nowotomyskim, zielonogórskim i pyrzyckim). Oprócz tego są jedne Linie odmieniane jak rzeczownik w liczbie mnogiej (a więc np. jak konie) – w powiecie bydgoskim.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Hervé Tullet
    16.05.2017
    Szanowni Państwo!
    Czy francuskie imię i nazwisko Hervé Tullet należy odmieniać?

    Będę wdzięczna za pomoc.
    Z wyrazami szacunku
    Dorota
    Tak – imię według wzorca przymiotnikowego, a nazwisko jak rzeczownik:

    M. Hervé Tullet [wym. erwe tüle]
    D. (nie ma) Hervégo Tulleta [wym. erwego tületa]
    C. (dziękuję) Hervému Tulletowi [wym. erwemu tületowi]
    B. = D.
    N. (z) Hervém Tulletem [wym. erwem tületem]
    Ms. (o) Hervém Tullecie [wym. erwem tülecie].

    Nazwisko można też pozostawić nieodmienne, jeśli będzie mu towarzyszyło odmienione imię.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Graf Cayleya
    15.05.2017
    Arthur Cayley był znanym angielskim matematykiem. Jego nazwisko po angielsku wymawia się [keli].
    Znamy np. twierdzenie Cayleya (tak jest pisane w podręcznikach matematyki) , graf Cayleya. Znani matematycy wrocławscy mówią: graf kajleja, co zdecydowanie deformuje nazwisko. W języku rosyjskim i ukraińskim nazwisko Cayley w podobnych wyrażeniach nie odmienia się (graf Cayley, grafa Cayley itd.). Wydaje mi się, że w języku polskim też tak powinniśmy robić.
    Która wersja jest poprawna: graf Cayleya, graf Cayly’ego czy bez odmiany?
    Pozdrawiam
    Waldemar
    W języku polskim przyjęła się jednolita wymowa nazwisk anglojęzycznych z zakończeniem - ey. Niezależnie od tego, czy Brytyjczycy, Amerykanie, Australijczycy itd. wymawiają je jako zmiękczenie poprzedzającej spółgłoski (Halley – [hæli], Disney – [dɪzni]), czy też oddają je za pomocą dźwięku [eɪ] (jak np. Faraday), my spolszczamy je do postaci [ej] – mamy kometę Halleya [haleja], filmy Disneya [disneja], puszkę Faradaya [faradaja] i właśnie graf Cayleya [kajleja].
    Jak widać, nazwiska te odmieniamy tak jak rzeczowniki – Cayleya, Cayleyowi itd. Wynika to ze sposobu wymowy zakończenia – |j| to spółgłoska, czyli dźwięk, którym zakończone są polskie rzeczowniki. Gdybyśmy wymawiali te nazwy jako [dyzny], [kajli], odmienialibyśmy je przymiotnikowo, gdyż zakończenie -y, -i jest typowe dla polskich przymiotników.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Mieszkanka Rozdrażewka
    9.05.2017
    Mój przyjaciel mieszka w miejscowości Rozdrażewek nieopodal Rozdrażewa, Jak nazwać jego żonę – Rozdrażewianka, jeśli mieszkałaby w Rozdrażewie, no ale skoro mieszka w Rozdrażewku, to jego żona to Rozdrażew.....?
    Niezależnie od tego, jak brzmi nazwa mieszkańców Rozdrażewka, to należy ją zapisać od małej litery, ponieważ wielka litera jest zarezerwowana dla nazw mieszkańców regionów (Wielkopolanin), państw (Polak), kontynentów (Europejka) i planet (Ziemianie).

    Regularną nazwą mieszkańca miejscowości Rozdrażewek jest rozdrażewczanin, a forma żeńska to: rozdrażewczanka. Do podstawy Rozdrażewek dodajemy przyrostek -anin, który powoduje zmiękczenie ostatniej spółgłoski (w wyniku czego k zamienia się w cz) oraz usunięcie e z ostatniej sylaby.
    Być może (tego nie udało mi się sprawdzić) w okolicach Rozdrażewka funkcjonuje jakaś nazwa tradycyjna, inna niż ta, którą tu przywołałam – wówczas zapewne to ona, jako utrwalona w tradycji, jest właściwą nazwą mieszkańców miejscowości.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Imiona i nazwiska węgierskie
    9.05.2017
    Jak odmienia się węgierskie nazwisko Karolyi? I czy w zapisie węgierskich nazw należy zachować wszystkie znaki diakrytyczne (np. Gödöllő)?
    Pozdrawiam serdecznie
    Dorota
    Odmianę nazwisk węgierskich zakończonych na -i oraz -y opisuje zasada [259] WSO. Zgodnie z nią nazwisko Karolyi przybiera następujące formy:
    M. Karolyi
    D. Karolyiego
    C. Karolyiemu
    B. = D.
    N. Karolyim
    Ms. o Karolyim.

    Jak widać, jest to odmiana przymiotnikowa.
    Jeśli chodzi o znaki diakrytyczne, to zachowujemy je w nazwiskach należących do różnych języków, nie tylko węgierskiego.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Nazwiska słowackie
    4.05.2017
    Szanowni Państwo,
    przejrzałem porady dotyczące nazw słowackich, ale mimo to mam wątpliwości. Chodzi o matematyka nazywającego się Lev Bukovský.
    Rozumiem, że powinniśmy zachować oryginalną pisownię? A jak wtedy z odmianą: Bukovský’ego? Bukovskiego? Bukowskiego? Konkretnie chodzi nie tyle o niego samego, co o wzór z arytmetyki liczb kardynalnych, noszący jego nazwisko.

    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Nazwisko Bukovský odmienia się tak jak przywołane w WSO nazwisko Komenský:
    Komenskiego, Bukovskiego
    Komenskiemu, Bukovskiemu
    o Komenskim, o Bukovskim
    Komenskim, Bukovskim.
    Zakończenie ulega spolszczeniu (ý w przypadkach zależnych zamienia się w i), natomiast temat wyrazu zachowuje elementy nienależące do polskiego alfabetu (w tym wypadku – v).
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • de przed nazwiskiem
    25.04.2017
    Szanowna Poradnio,
    czy kiedy w nazwiskach obcych występuje cząstka de, to przy spolszczaniu można z niej zrezygnować? Czyli np. markiz Roberto de Villena to markiz Villena czy markiz de Villena?
    Łączę wyrazy szacunku
    Dorota
    Poprzedzający nazwisko przyimek zapisany małą literą (np. de, von, van) oznacza szlachectwo. Pomijanie przyimka jest możliwe tylko wówczas, jeśli tak się przyjęło w tradycji piśmienniczej, np. utwory Maupassanta (Guy de Maupassant), symfonie Beethovena (Ludwig van Beethoven), orkiestra Karajana (Herbert von Karajan), ale tylko: obrazy van Gogha. Nazwa własna Roberto de Villena nie istnieje w świadomości społecznej, więc pominięcie przyimka de byłoby niecelowe. Piszmy zatem: markiz de Villena, tak jak piszemy: markiz de Sade (Donatien Alphonse François de Sade).
    Adam Wolański
    1. 24.04.2017
      Przyimek van nie oznacza szlachectwa (Ludwig van Beethoven nie pochodził ze szlacheckiej rodziny lecz z chłopskiej z terenów dzisiejszej Belgii). Ludzi noszących nazwiska z przyimkiem van jest na pewno kilka milionów, głównie w granicach Beneluksu a także w Afryce Południowej, Surinamie, Curacao i Indonezji. Niemożliwe jest więc aby tak wielka liczba ludzi miała pochodzenie szlacheckie. Nazwiska: Jurand ze Spychowa, Andrzej z Górki, Jan na Tęczynie czy Zbyszko z Bogdańca, których zmierzch nadszedł w czasie panowania Władysława Jagiełły są chyba najlepszymi polskimi odpowiednikami współczesnych niderlandzkich nazwisk takich jak choćby Jan van de Kreeke (także der Kreeke) – co w dowolnym przekładzie mogłoby oznaczać Jan znad Potoku, Rob van DijkRobert z Grobli etc.
      Z poważaniem 
      Sławomir Marciński
    2. 25.04.2017
      Pierwsze zdanie mojej porady jest rzeczywiście zbyt kategoryczne. Występujące przed nazwiskami przyimki, rodzajniki lub ich połączenia, np. francuskie de (inne warianty to: du, de la), niemieckie von (inny wariant to: von dem) czy niderlandzkie van (inne warianty to: van de, van den, van der), mogą oznaczać szlachectwo, lecz nie muszą. Pierwotnie stanowiły bowiem rodzaj przydomka złożony z przyimka z oraz nazwy miejsca urodzenia bądź zamieszkania danej osoby, przy czym miejsca te mogły oznaczać zarówno krainy geograficzne czy miasta należące do bogatych rodów, jak i małe obiekty fizjograficzne, przy których stały chłopskie chaty. Z czasem przydomki te stawały się nazwiskami w nowożytnym rozumieniu tego słowa.
      Nie jest jednak tak – jak pisze w komentarzu korespondent – że niderlandzki przedrostek van wskazuje jedynie na pochodzenie z określonego miejsca, np. van Dijk (= z grobli), van Rijn (= znad Renu), van de Berg (= ze wzgórza), van der Zee (= znad morza). Oznacza również pochodzenie z wyższych rodów, przy czym rody te swoje nazwiska wywodzą – tak jak w innych państwach europejskich – od nazwy dóbr rodowych lub nazwy herbu (która z kolei mogła być podstawą nazwy miejscowej, por. wassende oznacza półksiężyc znajdujący się w herbie rodu van Wassenaer, a miasto Wassenaar należało do tegoż właśnie rodu), por. ród van Heeckeren (np. Jacob Derk Carel van Heeckeren), ród van Meeuwen (np. Pieter Godfried Maria van Meeuwen), ród van Hoensbroeck (np. Cesar Constantijn Frans van Hoensbroeck), ród van den Bosch (np. Johannes Hendrik Otto van den Bosch).
      Komentarza wymaga także przyrównanie omawianych tu nazwisk niderlandzkich do rodzimych nazw własnych osobowych doby staro- i średniopolskiej typu: Łukasz z Górki czy Jan na Tęczynie. Nazwami tego typu posługiwali się również szlachetnie urodzeni. Od drugiej połowy XV wieku zwyczaj tworzenia nazwisk szlacheckich zmienia się stopniowo (najpierw w Wielkopolsce, a później na Pomorzu i Mazowszu). Do nazwy własności ziemskiej (zwykle rodowych miast lub wsi) dodaje się morfem -ski (rzadziej: -cki lub -dzki), por. np. Tarnowski (= z Tarnowa), Zamojski (= z Zamościa), Suski (= z Suchej), Leszczyński (= z Leszna). Przyrostek tego typu w nazwisku był odpowiednikiem elementów występujących w szlacheckich nazwiskach za granicą, jak de we Francji czy von w Niemczech. Nie oznacza to wszakże, iż każde nazwisko z sufiksem -ski ma szlachecki rodowód.
      Współcześnie, kiedy podziały stanowe zostały zniesione, w wielu krajach nie obowiązują tytuły arystokratyczne (w Polsce wbrew powszechnej opinii zniósł je nie PRL, lecz II Rzeczpospolita na mocy konstytucji marcowej 1921 r.), ani francuskiego de czy niemieckiego von przed nazwiskiem, ani przyrostka -ski kończącego niektóre polskie nazwiska nie można uznać za wskaźnik szlachectwa.
      Adam Wolański
  • Nazwy miejscowości
    10.04.2017
    Proszę o informację, jaka odmiana nazw miejscowości jest poprawna. Nazwy miejscowości: Synkowce, Plebanowce, Butrymowce, Sieruciowce (woj. podlaskie) – jadę do Sieruciowców, Synkowców, Plebanowców, Bytrymowców czy do: Sieruciowiec, Synkowiec, Plebanowiec, Bytrymowiec?
    Bardzo proszę o odpowiedź. Osoby pochodzące z tych stron odmieniają inaczej, a osoby przyjezdne inaczej.

    Z poważaniem
    Karolina Obrębska
    Formy i sposób odmiany nazw miejscowości reguluje Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dn. 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. A zatem:
    Synkowce – do Synkowiec
    Plebanowcedo Plebanowiec (odmiana ta dotyczy obu wsi o tej nazwie położonych w powiecie sokólskim)
    Butrymowcedo Butrymowiec
    Sieruciowce – do Sieruciowiec.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Duszeńko
    31.03.2017
    Jak odmienia się moje nazwisko: Duszeńko?
    Jako nazwisko żeńskie się nie odmienia (gdyż spośród nazwisk żeńskich odmieniają się tylko te, które kończą się na -a). Jako nazwisko męskie odmienia się tak jak np. Matejko czy Kościuszko, a więc:
    M. Pan Duszeńko przyszedł.
    D. Nie ma pana Duszeńki.
    C. Dziękuję panu Duszeńce.
    B. Widzę pana Duszeńkę.
    N. Idę z panem Duszeńką.
    Ms. Rozmawiam o panu Duszeńce.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Tissot – Tissota
    17.03.2017
    Mam pytanie o odmianę francuskiego nazwiska Tissot. Czy w dopełniaczu liczby pojedynczej będzie to Tissota czy Tissot'a? Nazwisko to wymawia się [tiso].
    Z góry dziękuję i pozdrawiam serdecznie.
    Apostrof wskazuje na różnicę ilościową między wymową a pisownią – stosujemy go więc wtedy, gdy (mówiąc w największym uproszczeniu) tego, co jest przed nim nie wymawiamy (np. de Gaulle’a – wym. [de gola]).
    W formie dopełniaczowej Tissota wymawiamy (rzecz jasna, tylko w polszczyźnie) końcowe t, a zatem nie ma powodu, by końcówkę oddzielać apostrofem.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Brześć Kujawski – dziś brzeski, dawniej: brzesko-kujawski
    27.02.2017
    Szanowni Państwo,
    Dlaczego pisownia przymiotnika od Brześć Kujawski w poradzie http://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/Staropolszczyzna-w-wersji-audio;13996.html (i pod podanym tam linkiem) to brzesko-kujawski, tzn. z łącznikiem? Wydaje mi się, że tak byłby zapisywany przymiotnik od złożenia członów równorzędnych typu Brześć-Kujawy. A może to jakiś historyczny zapis?
    W Wykazie urzędowych nazw miejscowości i ich części rzeczony przymiotnik ma w ogóle postać brzeski.

    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Autor wspomnianej porady, dr Artur Czesak, nawiązał do nazwy źródła historycznego z I połowy XIV wieku: Księgi Sądowe Brzesko-Kujawskie. Współczesnym przymiotnikiem od nazwy Brześć Kujawski jest brzeski.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Obersalzberg, Obersalzbergu
    21.02.2017
    Szanowna Poradnio!
    Proszę o pomoc w ustaleniu formy dopełniacza rzeczownika Obersalzberg. Jeśli chodzi o rzeczowniki zakończone na -burg, sprawa wydaje się prosta, ale co z tymi na -berg?

    Serdecznie pozdrawiam
    Mira Perlińska
    Obersalzberg to kurort niedaleko miejscowości Berchtesgaden w bawarskich Alpach, ale także nazwa wzniesienia nazywanego Górą Hitlera. Zarówno w jednym wypadku, jak i w drugim dopełniacz brzmi Obersalzbergu, por.:

    Dojazd do Obersalzbergu, skąd kursują specjalne autobusy na szczyt, nie zajął nam więcej niż pół godziny;
    W masywie Obersalzbergu pozostał skomplikowany system podziemnych schronów i magazynów amunicji połączonych wielokilometrowej długości korytarzami.

    Maciej Malinowski, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego