Skróty liczb wielkich
Zwracam się do Państwa z prośbą o przedstawienie informacji i możliwych źródeł potwierdzających istnienie słownych skrótów liczb wielkich następujących po liczbie tryliard. W dostępnych mi źródłach to właśnie na tej liczbie zapisanej jako „tld” kończy się wykaz skrótów.
Dziękuję za informację.
Szanowny Panie,
nie są nam znane takie źródła. Możemy natomiast zrekonstruować schemat tworzenia w polszczyźnie nazw liczb wielkich i ich skrótów.
W Polsce – podobnie jak w większości państw europejskich – używany jest system nazewnictwa określany mianem skali długiej (fr. échelle longue). Skala długa ustanawia nazwy dla kolejnych liczb postaci 106n (czyli potęg miliona), a nazwy tworzy się według schematu: n-ty + (-i-/-y-) + lion. Nazwy liczb postaci 10(6n+3), których wartość wzrasta o trzy zera w stosunku do liczb podstawowych systemu, tworzy się według schematu: n-ty + (-i-/-y-) + liard. W skali długiej nazwy liczb z członem -liard (np. miliard, biliard, tryliard) są jednostkami pośrednimi. Począwszy od biliona, pierwsze człony nazw – oznaczone tu symbolem n – pochodzą od łacińskich określeń kolejnych liczb naturalnych (w formie przedrostków lub liczebników porządkowych).
Skróty nazw liczb o postaci 106n tworzy się niemal automatycznie z pierwszej litery członu pierwszego oraz pierwszej i ostatniej litery członu drugiego, por.
- milion → mln,
- bilion → bln,
- trylion → tln.
Podobnie postępuje się w wypadku skrótów nazw liczb o postaci 10(6n+3), por.
- miliard → mld,
- biliard → bld,
- tryliard → tld.
Według tego schematu można tworzyć skróty również od wielu kolejnych liczb wielkich, por. np.
- oktylion → oln,
- oktyliard → old,
- nonilion → nln,
- noniliard → nld,
- decylion → dln,
- decyliard → dld,
- undecylion → uln,
- undecyliard → uld,
- centylion → cln,
- centyliard → cld.
Niektórych skrótów nie da się, niestety, oprzeć bezpośrednio na wskazanym wzorcu, ponieważ pierwsze człony nazw rozpoczynają się od tych samych liter. W takiej sytuacji można byłoby np. odwołać się do praktyki spotykanej w angielszczyźnie, w której po pierwszej literze pierwszego członu stosuje się dodatkowy znak literowy odróżniający, pochodzący również z tegoż pierwszego członu, por. np.
- kwadrylion → kaln,
- kwadryliard → kald,
- kwintylion → kiln,
- kwintyliard → kild,
- sekstylion → skln,
- sekstyliard → skld,
- septylion → spln,
- septyliard → spld,
- duodecylion → ddln,
- duodecyliard → ddld.
Należy jasno podkreślić, że przedstawione powyżej skróty liczb wielkich od kwadryliona wzwyż mają charakter propozycji brachygraficznej (brachygrafię rozumiemy tu nie jako dział paleografii, lecz w szerszym znaczeniu jako naukę o skrótach i umiejętność posługiwania się nimi w piśmie). Skróty te stanowią wyłącznie formy potencjalne, czyli konstrukcje poprawnie utworzone pod względem reguł, ale nie występujące w praktyce piśmienniczej ani nie skodyfikowane w żadnej pracy słownikarskiej.
Należy stwierdzić ponadto, że rodzimi użytkownicy polszczyzny bardzo rzadko posługują się w języku ogólnym nazwami liczb wielkich, co w konsekwencji prowadzi do tego, że nie zrodziła się u nich potrzeba skracania tychże nazw. Liczby wielkie są stosowane przede wszystkim w piśmiennictwie specjalistycznym, w szczególności w tekstach naukowych i technicznych. Autorzy tego rodzaju publikacji nie posługują się jednak nazwami liczb (lub ewentualnie ich skrótami), lecz tzw. zapisem wykładniczym, który ma postać iloczynu z liczbą 10 z odpowiednim wykładnikiem potęgi. Nie pisze się zatem miliard herców ani mld Hz, ani też 1 000 000 000 Hz, lecz 109 Hz.
Łączę pozdrowienia