tlen, czołg i robot

 
tlen, czołg i robot
4.05.2014
Czy wiadomo Państwu, ile jest mniej więcej słów, których autorstwo da się jasno określić i które przyjęły się w języku ogólnym, a więc takich, jak tlen, czołg lub robot? Czy wyrazy te mają swoją fachową nazwę? Czy istnieje słownik, które je gromadzi?
Słownika gromadzącego polskie słowa o znanym autorstwie, o ile się orientuję, nie ma. Mogłoby sie wydawać, że taką funkcję będą pełnić słowniki etymologiczne, tak jednak nie jest. Na przykład Słownik etymologiczny języka polskiego Wiesława Borysia w haśle czołgać się informuje tylko, że „czołg (...) jest sztucznym XX-wiecznym neosemantyzmem”, a w haśle tlen podaje nieściśle, że słowo to utworzył Jędrzej Śniadecki, podczas gdy pochodzi ono od jego ucznia, Jana Oczapowskiego. Nieco więcej o czołgu podaje Etymologiczny słownik... Andrzeja Bańkowskiego – „nowotwór «patriotyczny», zasugerowany jego twórcy przez słownik Lindego, gdzie cytowane poet. czołg i J. Przybylskiego o czołgającym się gadzie” – ale i tu twórca słowa nie został wskazany.
Nie ma też chyba fachowej nazwy dla wyrazów, których autorstwo jest znane. W zasadzie mieszczą się one w zakresie tzw. skrzydlatych słów, ale typowe skrzydlate słowo jest związkiem wyrazowym, a jego autorskość jest stopniowalna, np. badacze takich związków zadowalają się stwierdzeniem, że niektóre z nich mają źródło w Biblii.
Czym innym, ale trochę podobnym, są tzw. eponimy, czyli słowa i związki wyrazowe pochodzące od nazw własnych, w szczególności od nazwisk. Sławomir Mrożek nie jest autorem wyrażenia (coś jest) jak z Mrożka, ale w pewnym sensie jest jego twórcą. Pewną liczbę takich jednostek zebrał Władysław Kopaliński w Słowniku eponimów, ale jeszcze więcej z nich pozostało poza słownikiem.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe słowo roku 2019

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe słowo roku 2019. 
Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!

Pobierz bezpłatny e-book
„Pułapki ortografii"
prof. Jerzego Bralczyka!

Uwaga, do ebooka zostały dołączone informacje handlowe w rozumieniu ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, toteż jego zamówienie wymaga wyrażenia poniższych zgód.

Wyślij

Weź udział w akcji „Młodzieżowe słowo roku 2019” i odbierz darmowy e-book!