Czy hi, hi jest inne niż chi, chi?

 
Czy hi, hi jest inne niż chi, chi?
7.03.2011
Spotkałem się z opinią, że zapis hi, hi! oznacza śmiech drwiący, kąśliwy, ironiczny, a chi, chi! – raczej taki, który wynika z ogólnej wesołości (tak np. śmiali się bywalcy karczmy z Pani Twardowskiej Mickiewicza). Zdaję sobie sprawę z tego, że notacja śmiechu to rzecz umowy, oraz z nieostrości przytoczonego rozróżnienia, ale czy jest ono uzasadnione i warto się go trzymać?
Przyznam się, że choć onomatopejom poświęciłem niedawno wiele czasu (czego rezultatem m.in. dwie książki wydane przez PWN), na różnicę między hi, hi a chi, chi nie zwróciłem uwagi i potraktowałem te formy jako oboczne. Za wariantywne uznałem też ha, ha i cha, cha oraz he, he i che, che.
Aby sprawdzić, czy przywołana przez Pana opinia jest słuszna, trzeba by zestawić bardzo duży korpus wypowiedzeń onomatopeicznych, i to wypowiedzeń świadomie kształtowanych przez kompetentnych autorów, nie zniekształconych przez późniejsze korekty. Inna droga, chyba prostsza, to eksperyment psychologiczny, ale – jak to z eksperymentami bywa – nawet gdyby się okazało, że jego uczestnicy traktują hi, hi jako kąśliwe, ironiczne, szydercze itp., a chi, chi jako serdeczne i dobroduszne, i tak nie wiadomo by było na pewno, czemu tę różnicę przypisać.
Litera h występuje w polszczyźnie głównie w wyrazach obcych, często o niemieckim, czeskim lub ukraińskim rodowodzie, może więc ten obcy charakter wpływa jakoś na recepcję hi, hi w porównaniu z chi, chi. Często bowiem wyraz obcy brzmi dobitniej od jego polskiego synonimu (por. kuriozum i osobliwość) lub ma tzw. negatywną prozodię semantyczną, tzn. skłonność do występowania w sąsiedztwie nazw zjawisk niepożądanych, por. negatywnie nacechowany przymiotnik ewidentny (ewidentne są często błędy, porażki, wykroczenia itp.) i obojętny aksjologicznie przymiotnik oczywisty.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe słowo roku 2019

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe słowo roku 2019. 
Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!

Pobierz bezpłatny e-book
„Pułapki ortografii"
prof. Jerzego Bralczyka!

Uwaga, do ebooka zostały dołączone informacje handlowe w rozumieniu ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, toteż jego zamówienie wymaga wyrażenia poniższych zgód.

Wyślij

Weź udział w akcji „Młodzieżowe słowo roku 2019” i odbierz darmowy e-book!