Gwarowe pioke ‘piekę’ na Podlasiu Północnym jest wynikiem przegłosu?

Gwarowe pioke ‘piekę’ na Podlasiu Północnym jest wynikiem przegłosu?

27.07.2021
27.07.2021

Szanowni Państwo,


na Podlasiu spotyka się formę 1 os. l.poj. czasu teraźniejszego  piokę  od czasownika  piec. Ciekaw jestem, czy w świetle rozwoju fonetyki naszego języka jest to prawidłowy rozwój fonetyczny, jak przy nieść-niosę (i wtedy jak rozumiem, "ja piekę" jest wstecznym wyrównaniem do innych form czasownika), czy też odwrotnie, mamy do czynienia z jakąś regionalną anomalią i wytworzył się przegłos tam, gdzie nie powinno go być.


Dziękuję za zajęcie się tym przypadkiem.

Łukasz

Podniesiona przez Pana wątpliwość znajduje oparcie w rzeczywistości. Udokumentowane potwierdzenie takich realizacji zawdzięczam prof. dr hab. Dorocie Rembiszewskiej z Instytutu Slawistyki PAN w Warszawie, znawczyni gwar Podlasia. Pioke (ale i pioko ‘pieką’) pojawia się regularnie w gwarach i języku potocznym Podlasia Północnego (np. w Supraślu – Wojciech Załęski, Z supraskiego na nasze, Supraśl 2005, s. 42; oni pioką macę, wieś Topolany, pow. białostocki – Justyna Straczuk, Cmentarz i stół, Toruń 2013, s. 179). W 2011 r. białostocki oddział "Gazety Wyborczej" opublikował Słownik mowy białostoczan, w którym podano połączenie wyrazowe pioko oczy. Czasownikowe formy pioke i pioko nie mogą być wynikiem regularnego przegłosu polskiego, ponieważ zachodził on tylko przed spółgłoskami przedniojęzykowo-zębowymi twardymi (t, d, s, z, n, r, ł), a k (oraz g i ch) jest spółgłoską tylnojęzykową. Trzeba w podanych formach widzieć rezultat analogii do takich form czasownikowych, jak ogólnopolskie  wlokę, wloką (wlec), zwlokę, zwloką (zwlec) itp. W gramatyce historycznej uznaje się je za przykłady (np. K. Długosz-Kurczabowa, S. Dubisz, Gramatyka historyczna języka polskiego, wyd. III, Warszawa 2019) przegłosu nieregularnego, który dokonał się w nielicznych przypadkach przed k, g, ch (prócz podanych: macocha, świokier, ożóg, pożoga) oraz przed spółgłoskami wargowymi (np. poziomka, dziobać, ziomek). Zapewne do polszczyzny miast tego regionu przeniknęły z okolicznych gwar, a ze względu na znaczny stopień rozpowszechnieni za fonetyczny regionalizm w polszczyźnie Białegostoku, Augustowa czy Bielska Podlaskiego.

Kazimierz Sikora, Uniwersytet Jagielloński
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Zapraszamy do udziału w plebiscycie

MŁODZIEŻOWE SŁOWO ROKU 2022!

Pobierz e-book i bądź na bieżąco!

WYRAŻAJ SIĘ... PO POLSKU!

Nie przegap swoich promocji i zniżek!
Zagłosuj
Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo Naukowe PWN S.A. z siedzibą w Warszawie (02-460), ul. Gottlieba Daimlera 2. Więcej informacji na temat przetwarzania danych osobowych, w tym o przysługujących Państwu Prawach, znajdą Państwo w Polityce Prywatności.

WEŹ UDZIAŁ W AKCJI "MŁODZIEŻOWE SŁOWO ROKU 2022"!