Stylizacyjna funkcja szyku

 

Stylizacyjna funkcja szyku

21.07.2021

Czy uzasadniony jest taki szyk: „z szaleńczą niemal odwagą wyszedł na pokład; muszą odbywać długie bardzo wędrówki; o pół mili zaledwie dojrzał stado karibu; sięgając łbem o 9 przeszło stóp” zamiast: „z niemal szaleńczą odwagą; bardzo długie wędrówki; zaledwie o pół mili; przeszło o 9 stóp”. Zdania te pochodzą z książek Centkiewiczów i Curwooda, ale ostatnio i w gazecie natrafiłem na coś takiego: „wiadomo, że od Kaczyńskiego tylko zależy, kto...” (zamiast „że tylko od Kaczyńskiego zależy”).

Szyk, który wskazuje korespondent poradni, jest neutralny stylistycznie. Tymczasem w cytatach przytoczonych z książek Centkiewiczów i Curwooda mamy do czynienia z szykiem nacechowanym stylistycznie. Ten nieoczywisty układ wyrazów w zdaniu jest zazwyczaj wykorzystywany w celach archaizacyjnych oraz do nadania wypowiedzi tonu uroczystego, bardziej podniosłego. W wielu wypadkach dotyczy on nie tylko modulantów, które pozostają poza strukturą wypowiedzenia lub wykazują luźny związek z pozostałymi leksemami w zdaniu, lecz także podmiotu i orzeczenia. W skrajnych przypadkach dochodzi nawet do umieszczenia podmiotu między łącznikiem a orzecznikiem, por. np. Dla nas były jego słowa świętością (w szyku neutralnym: Dla nas jego słowa były świętością).

Na koniec wypada stwierdzić, że o ile w książkach Centkiewiczów i Curwooda omawiane tu stylizacje mają funkcjonalne uzasadnienie, o tyle we współczesnym tekście prasowym, dotyczącym bieżących spraw politycznych, są po prostu błędem stylistycznym.

Adam Wolański
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego