pierwsze 10 osób

 
pierwsze 10 osób
31.05.2004
Spieramy się ze znajomymi na temat sformułowania często spotykanego z okazji rozmaitych konkursów: pierwsze 10 osób, które nadeślą prawidłową odpowiedź czy może pierwsze 10 osób, które nadeśle prawidłową odpowiedź? A może 10 pierwszych osób, które...? A może zmiana z pierwsze 10 osób na 10 pierwszych osób ma tu znaczenie?
Z góry bardzo dziękuję za odpowiedź i serdecznie pozdrawiam.
Pytanie dotyczy typowych, często spotykanych zdań, a jednak niełatwo na nie odpowiedzieć błyskawicznie i zupełnie jednoznacznie. Składnia polskiego liczebnika jest problemem ciągle studiowanym, a w języku mówionym i pisanym funkcjonują obok siebie oboczne, równoznaczne konstrukcje.
Liczebniki główne od pięciu wzwyż, jeżeli mają formę mianownika, dopełniacza lub biernika, wymagają od rzeczownika formy dopełniacza (związek rządu) – zatem 10 osób. Rzeczownik z określającym go przymiotnikiem (także z liczebnikiem porządkowym) tworzy związek zgody – zatem 10 pierwszych osób albo pierwszych 10 osób. Poprawnie można też powiedzieć pierwsze 10 osób, ale już nie 10 pierwsze osób.
Następny problem to forma czasownika – nadeśle czy nadeślą? Przy podmiocie takim, jak wyżej, orzeczenie przyjmuje formę 3. osoby liczby pojedynczej, dlatego 10 osób nadeśle. To samo można powiedzieć o zdaniu podrzędnym, wprowadzonym słowem które. Określa ono cały podmiot, czyli grupę rzeczownikowo-liczebnikową, a więc orzeczenie powinno być również w 3. osobie liczby pojedynczej: nadeśle. Nawet jeśli przyjąć, że określa ono tylko rzeczownik osób, to ponieważ występuje on w dopełniaczu, a nie w mianowniku, nie może decydować o formie czasownika i dlatego ten przyjmuje formę 3. osoby liczby pojedynczej. A więc: 10 osób, które nadeśle prawidłowe odpowiedzi, otrzyma....
Wytłumaczeniem częstego występowania w tej pozycji formy orzeczenia w liczbie mnogiej (w naszym zdaniu: nadeślą) jest być może logika i znaczenie, które zmagają się z regułami składni: semantyczna „mnogość” podmiotu pociąga za sobą użycie orzeczenia w liczbie mnogiej.
Artur Czesak, Beata Chachulska, IJP PAN, Kraków
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe słowo roku 2019

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe słowo roku 2019. 
Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!

Pobierz bezpłatny e-book
„Pułapki ortografii"
prof. Jerzego Bralczyka!

Uwaga, do ebooka zostały dołączone informacje handlowe w rozumieniu ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, toteż jego zamówienie wymaga wyrażenia poniższych zgód.

Wyślij

Weź udział w akcji „Młodzieżowe słowo roku 2019” i odbierz darmowy e-book!