prim i bis

 
prim i bis
23.10.2014
Dzień dobry,
mam kolejne pytanie: o oficjalne polskie nazwy (i ich genezę) symboli: ′, ″ i ‴. Spotkałam się z: prim, bis, ter, ale w SJP i SWO ich definicji (jako symbolu) nie ma. W Wikipedii używane jest też unis (hasło: Minuta kątowa). Tabela znaków Unicode i dr Adam Wolański w odpowiedzi na moje poprzednie pytanie (bardzo dziękuję!) używają nazw: prime i double prime. Liczebniki łacińskie, które znalazłam, to: unus, duo, tres i primus, secundus, tertius. Czy mamy oficjalną nazwę?
Symbole, o których mowa w pytaniu, noszą w Unicodzie następujące anglojęzyczne nazwy: ′ – prime (U+2032), ″ – double prime (U+2033), ‴ – triple prime (U+2034). W matematyce symbole te noszą nazwy: prim (od łac. primus ‘pierwszy’), bis (łac. ‘dwa razy’), ter (łac. ‘trzy razy’). W analizie matematycznej służą do oznaczania kolejnych pochodnych funkcji, np. f′, f″, f‴ (= f prim, f bis, f ter; pochodna funkcji pierwszego, drugiego i trzeciego rzędu). W geometrii znaki te stosuje się do oznaczania trójkątów podobnych, np. △ABC ∼ △ABC′ (= trójkąt ABC jest podobny do trójkąta A prim B prim C prim). Ponadto w matematyce i jej zastosowaniach praktycznych używa się symboli ′ i ″ na oznaczenie minut i sekund w mierze kątowej, np. 5°2′ (=pięć stopni i dwie minuty), 5°2′20″ (= pięć stopni, dwie minuty i dwadzieścia sekund).
W chemii stosuje się znaki ′, ″ i ‴ do tzw. primowania, które pełni różne funkcje w zależności od rodzaju związku chemicznego. Primy (′), podwójne primy (′′), potrójne primy (′′′) itd. są np. używane: a) w nomenklaturze multiplikatywnej do wskazania zwielokrotnionych jednostek i odpowiedniego zmodyfikowania lokantów, np. 2,2′,2′′-nitrylotri(etan-1-ol); b) w związkach spiro-skondensowanych do wskazania takich samych lub różnych pozycji w układach policyklicznych, np. 1H,1′H,1′′H,3′H-2,2′:7,2′′-dispiroter[naftalen]; c) w zespołach pierścieni do numerowania identycznych składników pierścieniowych, np. 1,1′-bi(cyklopropan).
W transliteracji cyrylicy na łacinkę stosuje się następujące znaki Unicode’u: ′ – modifier letter prime (pol. modyfikator prim; U+02B9) i ″ – modifier letter double prime (modyfikator bis; U+02BA). Służą one do oznaczania znaku miękkiego (Ь ь) i znaku twardego (Ъ ъ).
W popularnych polskich słownikach w hasłach prim i bis brak rzeczywiście definicji odnoszących się do określanych tymi wyrazami symboli specjalnych. Tymczasem w słownikach języka angielskiego pierwsze dwie rzeczownikowe definicje hasła prime odnoszą się do nazwy symbolu, por. „a minute of angle or the symbol (′) for this’’, „(math.) a symbol (′) used after a character to distinguish it from another, e.g. to distinguish A′ from A’’. Warto tę lukę w polskiej leksykografii wypełnić.
Adam Wolański
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe Słowo Roku 2021!

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe Słowo Roku 2021!

Pobierz e-book i bądź na bieżąco!

Zakamarki młodej polszczyzny.

Nie przegap swoich promocji i zniżek!
Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo Naukowe PWN S.A. z siedzibą w Warszawie (02-460), ul. G. Daimlera 2. Dane mogą być udostępniane na rzecz PZWL Wydawnictwo Lekarskie Sp. z o. o. oraz ePWN sp. z o.o. w celu ułatwienia Użytkownikowi założenia konta w serwisie tych spółek. Więcej informacji o zasadach przetwarzania danych, w tym przysługujących prawach, znajdziesz w Polityce Prywatności.
Wyślij

WEŹ UDZIAŁ W AKCJI "MŁODZIEŻOWE SŁOWO ROKU 2021"!