przyczynowe temu

 
przyczynowe temu
9.04.2010
Dzień dobry,
jedna z moich koleżanek bardzo często używa zwrotu temu zamiast dlatego czy ponieważ (lub choćby nawet pospolitego bo). Przykładowo:
– Dlaczego nie odebrałaś telefonu?
– Temu, że byłam zajęta.
Chciałabym dowiedzieć się, czy jest to forma poprawna i nie powinna mnie razić, ponieważ na przykład nie używa się jej tylko w Warszawie (gdzie się wychowałam, koleżanka pochodzi z Białegostoku – mówi, że tam to powszechne), czy jednak błędna.
Temu występowało w staropolszczyźnie, wprowadzało – w połączeniu temu iże– zdania przyczynowe (dzisiaj na jego miejscu mielibyśmy ponieważ lub dlatego że) albo było w zdaniu nadrzędnym odpowiednikiem zdania celowego (dzisiaj: po to lub dlatego). Poświadczenia tego typu struktur są sporadyczne (Słownik staropolski, t. IX, s. 135). Słownik wileński (1861) i Słownik warszawski (w tomie z 1919 r.) odnotowują temu, ale podają przykład z wieku XVI. W gwarach interesujące nas temu zachowało się do tej pory i jest dość rozpowszechnione. Konstrukcje ..., temu że... , ..., temu bo... , ...temu, aby (żeby)... – podobne jak w wiekach dawnych – zanotowano na Śląsku, w Małopolsce południowo-wschodniej, na Kresach południowo-wschodnich, na Podlasiu i na Suwalszczyźnie, np. „Un boji sie, temu ze nie zna’’ (pow. bialski); „A wsystkie przyśli, temu bo cas buł świątecny’’ (pow. suwalski); „Tymu my siedli, aby my zjedli’’ (Śląsk Cieszyński); „Jo tymu tak powiedziała, zeby wiedzioł, ze mi na niym zolezy’’ (pow. gorlicki). Składnia gwarowa wciąż czeka na opracowanie, informacje o rozpowszechnieniu pewnych konstrukcji są dla nas bardzo ciekawe. Warto by się również przyjrzeć ich funkcjonowaniu w mowie warstw wykształconych i zastanowić nad ich statusem.
Barbara Grabka, IJP PAN
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe słowo roku 2019

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe słowo roku 2019. 
Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!

Pobierz bezpłatny e-book
„Pułapki ortografii"
prof. Jerzego Bralczyka!

Uwaga, do ebooka zostały dołączone informacje handlowe w rozumieniu ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, toteż jego zamówienie wymaga wyrażenia poniższych zgód.

Wyślij

Weź udział w akcji „Młodzieżowe słowo roku 2019” i odbierz darmowy e-book!