rere-dziad

 
rere-dziad
7.01.2008
Na Podhalu używa się określenia rere-dziad (taki już najgorszy z dziadów). Skąd wzięło się to rere i co oznaczało?
Pozdrawiam
Ewa Koniecpolska
Szanowna Pani!
Jestem nieco skonfundowany, ale cóż, przyznaję od razu, że słowa tego nie znam i mogę tylko po góralsku wyrazić zdumienie: „Kiz dziadzi?”. Przy okazji jednak Pani pytanie daje mi okazję do wypowiedzenia nie wszystkim znanej prawdy, że gwara Podhala jest stosunkowo słabo zbadana naukowo. Dysponujemy słownikami i różnego rodzaju zapiskami z końca XIX wieku, ale prace nad dużym, naukowym słownikiem gwary i kultury podhalańskiej rozpoczął dopiero kilka lat temu prof. Józef Kąś. W zasobach jego pokaźnej kartoteki rere-dziada też nie ma. Również w Słowniku gwar polskich IJP PAN (t. VII, z. 1), który odnotował aż 57 znaczeń wyrazu dziad, nie ma takiego połączenia.
Dziod (pierwotnie dziád; dopełniacz i następne przypadki z -a-) to m.in. żebrak, chodzący od wsi do wsi i od domu do domu, przybywający na odpusty, utrzymujący się z jałmużny. Osoby takie nie cieszyły się szacunkiem gospodarzy. Znane mi są, używane jako wyzwiska, połączenia: dziod zatracony, francowaty, sakramencki (jak tu wykropkowywać słowa obraźliwe, lecz powszechnie nie znane?), a także miloński i regimencki – jedyne słowo mające coś wspólnego z rere, o które Pani pyta. Może rere pochodzi z jakiejś żartobliwej opowieści o jąkającym się żebraku? Nie wiem.
Choć znani mi Podhalanie o rere-dziadzienie słyszeli, na Forum Zakopane jedna z uczestniczek, niegóralka, poinformowała, że jej znajomi z Białki przyznali, że słowo to znają i zdefiniowali je jako 'dziad bez zysków', czyli faktycznie bardzo niezaradny i przez swoich towarzyszy nie szanowany.
Pozostaje zaapelować do wszystkich Czytelników, żeby – jeśli pojadą zimą w góry i będą gawędzić z gospodarzami – zechcieli zapytać o rere-dziada i podzielić się informacjami z dialektologami.
Artur Czesak, IJP PAN, Kraków
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe Słowo Roku 2020

Przyłącz się do V edycji plebiscytu PWN i zgłoś swoją propozycję.
UWAGA! Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe, ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!
Powiedz o plebiscycie swoim znajomym.

Głosy można oddawać do
30 listopada 2020 r.

Wyślij
Weź udział w akcji „Młodzieżowe Słowo Roku 2020”!