świeżonka i podobne nazwy

 
świeżonka i podobne nazwy
24.03.2009
Witam!
Spotkałem się z kilkoma słowami określającymi potrawę ze świeżego świńskiego mięsa (po uboju): smażonka, świeżonka, świeżynka. Czy te nazwy zależą od regionu, są jeszcze jakieś inne określenia?
Pozdrawiam.
Wyrazy, o które Pan pyta, związane z przymiotnikiem świeży, nazywają w gwarach przede wszystkim mięso tuż po uboju, ale mogą też oznaczać to mięso jakoś przetworzone i spożywane tuż lub w krótkim czasie po uboju, np. „Brat zabije cielaka, przywiezie mnie troche tej świeżyny’’ (z okolic Bielska Podlaskiego), „Przed sztotam (=przed chwilą) beł sąsad i zaprosił nas na świeżyznam’’ (z Kaszub). Na Kaszubach po uboju zaprasza się sąsiadów i gości przyrządzonymi z pozyskanego mięsa potrawami czy też wędlinami. Z kolei w południowej Małopolsce obdarowuje się sąsiadów świeżyzną, czyli wyrobami masarskimi (np. kaszanką, kiełbasą), czasem też mięsem.
Leksemów, które nas tu interesują jest kilka: świeżanina (z Suwalszczyzny), świeżonka (z okolic Bydgoszczy), świeżyna (z północno-wschodniej Polski), świeżynka (z Kresów Wschodnich), świeżyzna (z południowo-wschodniej Małopolski, Kresów Wschodnich, północno-wschodniego Mazowsza, Kaszub). W gwarach ukraińskich i białoruskich poświadczone są wyrazy o tej samej etymologii i tym samym znaczeniu (np. świeżatyna, świeżyna). Niestety, nie znalazłam innych leksemów należących do tej grupy tematycznej. Kartoteka Słownika gwar polskich jest uporządkowana alfabetycznie, co bardzo utrudnia poszukiwania słownictwa z jakiegoś zakresu.
Smażonka, którą przywołano w pytaniu, w materiałach do Słownika gwar polskich ma przede wszystkim znaczenie ‘jajecznica’ (na Śląsku), a także ‘potrawa ze smażonego mięsa’ (w powiecie konińskim), ‘ziemniaki ugotowane w mundurkach, obrane i podsmażane’ (na Kresach Wschodnich).
Na koniec prośba. Gdyby użytkownicy naszej poradni, pytający o wyrazy gwarowe, podawali, gdzie je usłyszeli, skąd pochodzą osoby je używające, moglibyśmy te materiały wykorzystać w pracy nad Słownikiem gwar polskich.
Barbara Grabka, IJP PAN
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe Słowo Roku 2020

Przyłącz się do V edycji plebiscytu PWN i zgłoś swoją propozycję.
UWAGA! Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe, ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!
Powiedz o plebiscycie swoim znajomym.

Głosy można oddawać do
30 listopada 2020 r.

Wyślij
Weź udział w akcji „Młodzieżowe Słowo Roku 2020”!