za zaliczeniem – raz jeszcze

 
za zaliczeniem – raz jeszcze
10.10.2003
Przeczytałem w Poradni następujące pytanie: „Jestem ciekawa, jak to jest z zapożyczeniem z języka rosyjskiego za zaliczeniem – czy jest ono błędem leksykalnym, czy nie? Na ćwiczeniach z kultury języka poprawiamy je jako błąd, dlatego zdziwiłam się, gdy przy zamawianiu słownika spotkałam takie wyrażenie na Waszych stronach”.
Zdziwiło mnie określenie wyrażenia za zaliczeniem jako potencjalnie niepoprawnego rusycyzmu. Wydaje mi się bowiem, że rosyjski odpowiednik brzmi nałożennym płatieżom. Pan Mirosław Bańko w swojej odpowiedzi nie odniósł się do pochodzenia wspomnianego wyrażenia – czy mogę prosić o dodatkowy komentarz w tej sprawie?
Przy okazji chciałbym zapytać, czy i inne wyrażenia z przyimkiem za są uważane za rusycyzmy? Dotychczas wydawało mi się, że jest wręcz przeciwnie, a polskiemu za odpowiada najczęściej rosyjskie po. W języku ukraińskim analogiczne do polskich konstrukcje z za uważa się za całkowicie poprawne i rodzime, w przeciwieństwie do konstrukcji z po, traktowanych jak rusycyzmy – np. ros. po sogłasiju – ukr. za zhodoju (niepoprawnie: po zhodi) – pol. za zgodą; ros. po priedjawleniju – ukr. za predjawlenniam (niepoprawnie: po predjawlenni) – pol. za okazaniem.
Pozdrawiam
Łukasz Starzak
Nie wiem, dlaczego ktoś uczy, że konstrukcja za zaliczeniem jest niepoprawna. Język Polski już w roku 1928 informował, że jest powszechnie używana, i nie miał do niej zastrzeżeń. W podręcznej biblioteczce poprawnościowej nie znalazłem też żadnych sugestii, aby konstrukcja ta była rusycyzmem. Może cień wątpliwości rzuca na nią tępione od dawna wyrażenie za wyjątkiem (poprawnie z wyjątkiem), istotnie będące rusycyzmem czy też „półrusycyzmem” (tak nazwał je prof. Z. Klemensiewicz, argumentując, że dosłownie przełożone na polski z rosyjskiego za iskluczenijem dałoby za wyjęciem). Co do pozostałych wymienionych przez Pana zwrotów, tj. za zgodą i za okazaniem, mogę Pana jedynie zapewnić, że nie są one uważane za błędy.
Mirosław Bańko
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego