O poradni

Witamy Państwa w internetowej poradni językowej Wydawnictwa Naukowego PWN. Poradnię prowadzi Mirosław Bańko, profesor na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Pomagają mu eksperci - znani polscy językoznawcy, m.in. prof. Małgorzata Marcjanik, prof. Jerzy Bralczyk oraz dr Jan Grzenia.

Odpowiadamy na Państwa pytania dotyczące spraw językowych, a zwłaszcza poprawności i użycia języka. Najciekawsze pytania i odpowiedzi publikujemy.

Zachęcamy Państwa do lektury opublikowanych pytań i odpowiedzi oraz do dzielenia się z nami swoimi wątpliwościami językowymi.

Uwaga:

  • nie odrabiamy lekcji, nie rozwiązujemy zadań studenckich ani szkolnych
  • nie piszemy wypracowań, prac semestralnych, rocznych itp.
  • nie sporządzamy bibliografii
  • nie odpowiadamy na pytania zadane w konkursach, teleturniejach itp. i nie oceniamy poprawności odpowiedzi na takie pytania
  • nie wypowiadamy się (na razie) na temat pochodzenia poszczególnych nazwisk

Najnowsze porady

  • abrakadabra
    26.05.2015
    Szanowni Państwo,
    interesuje mnie odmiana słowa abrakadabra. Czy od wspomnianego wyrazu można utworzyć liczbę mnogą? Na dyktandzie – w uczelni – pojawił się fragment: „(...) mamrotane półgłosem abrykadabry”. Jeżeli nie istnieje forma mnoga: czy tworzenie jej jest błędem wystarczająco istotnym, by żądać bezwzględnego uznania zapisu bądź usunięcia części zdania?
    Z poważaniem
    Czytelnik
    Skoro abrakadabra odmienia się w liczbie pojedynczej, to zasadniczo może się odmieniać też w liczbie mnogiej. Jej formy mnogie zaczynają się jednak od abra-, nie od abry-, np. „Przygotowywała wprawdzie zawczasu risotto na półmiękko, jednakże ryż z Peweksu, na przekór jej półgłośnym abrakadabrom, mamrotanym nad ogniem, nie chciał się uwarzyć”. Przykład ten zacytowałem z NKJP, pochodzi z Gazety Wyborczej, z artykułu pt. Figle-migle z pierzastą piegżą, prawdopodobnie dotyczącego jakiegoś dyktanda.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • przecinki w konstrukcji apozycyjnej
    26.05.2015
    Dzień dobry.
    Moje pytanie dotyczy interpunkcji. Oto typ zdania, z którym mam problem: „Amerykański aktor komediowy, Adam Sandler, zdobył prestiżową nagrodę...”. Czy te dwa przecinki, przed i po imieniu i nazwisku, postawiłem prawidłowo? Czy może powinienem umieścić przecinek tylko w jednym miejscu albo wcale?
    Z góry dziękuję za odpowiedź
    To zależy od tego, czy słowa Amerykański aktor komediowy mają referencję określoną, czy nie. Jeśli tak, to przecinki należy postawić, por. „Twórca teorii względności, Albert Einstein, był...”. Jeżeli natomiast słowa Amerykański aktor komediowy odnoszą się do nieznanej osoby, to przecinki są niepotrzebne, por. „Aktor Adam Sandler zdobył...”, „Amerykański aktor Adam Sandler zdobył...” i analogicznie „Amerykański aktor komediowy Adam Sandler zdobył...”.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • odmiana nazw fińskich
    26.05.2015
    Szanowni Państwo!
    Proszę o radę, jak odmieniać po polsku fińskie nazwy własne zakończone długim [a], np.: Vantaa (nazwa miasta), Ketomaa (nazwisko).
    Z wyrazami szacunku
    Edyta Jurkiewicz-Rohrbacher
    Znak długiej samogłoski wystąpi w mianowniku, w pozostałych przypadkach pojawią się polskie końcówki. Polskie formy odmiany będą więc takie: D. Vanty, Ketomy, CMs. Vancie, Ketomie, B. Vantę, Ketomę, N. Vantą, Ketomą.
    Jan Grzenia
  • wieczny tułacz i senior
    26.05.2015
    Szanowni Państwo,
    mam dwa pytania:
    1. Jak należy pisać: Żyd Wieczny Tułacz czy Żyd wieczny tułacz? Nie znalazłam odpowiedzi w żadnej publikacji poprawnościowej, a w korpusie (nie mówiąc o Googlach) można znaleźć obie formy.
    2. Czy hiszpańskiego señor (albo włoskiego signor, wszystko jedno, bo oba wyrazy są w polszczyźnie odmienne) należy odmieniać w wołaczu? Senorze Marquezie (np.) wygląda trochę dziwnie.
    Dziękuję!
    1a) Jeśli chodzi nam o znaną z legend postać Żyda, który miał popędzać Chrystusa niosącego krzyż, za co został ukarany wieczną tułaczką po świecie, należy pisać Żyd Wieczny Tułacz. W tym przypadku Wieczny Tułacz jest przydomkiem.
    1b) Wyrażenie to może też odnosić się do jakiegokolwiek przedstawiciela tego narodu i charakteryzować go jako skazanego na przebywanie poza ojczyzną. Wówczas powinniśmy napisać Żyd, wieczny tułacz (z przecinkiem).
    2) Po polsku powiemy panie Nowak (nie panie Nowaku), w związku z tym, adaptując nazwę hiszpańską, powinniśmy mówić señorze (seniorze) Marquez.
    Jan Grzenia
  • Liu Xiaobo w wymowie
    26.05.2015
    Szanowni Państwo,
    jak poprawnie przeczytać imię i nazwisko chińskiego pisarza Liu Xiaobo i jak poprawnie je przetranskrybować, używając jedynie polskich znaków (tzn. rezygnując z alfabetu fonetycznego)? Czy zapis [czyt. liu siaobo] będzie odpowiedni? W jakich słownikach szukać informacji dot. wymowy obcych nazw własnych, które – choć goszczą w języku polskim – przywołuje się sporadycznie? Czy taki słownik istnieje?
    Z wyrazami szacunku
    Optymalna wymowa i transkrypcja będzie taka: [lju śjaobo] lub [lju szjaobo].
    Informacje o wymowie obcych nazw własnych znaleźć można w książce Nazwiska obce w języku polskim Izabeli i Jerzego Bartmińskich, w której jednak nie ma informacji na temat nazw o genezie pozaeuropejskiej. Często używane nazwy chińskie i ogólne zasady ich wymowy zamieściłem w Słowniku nazw własnych.
    Jan Grzenia