Czy wiesz, że...

 
Czy wiesz, że...
Są tu różnorodne informacje o języku, które powinieneś poznać. Warto!
  • BODAJ
    Bodaj pochodzi od staropolskiego bog daj ‛niech Bóg da’, ale dziś częściej występuje w złorzeczeniach niż w słowach dobrych życzeń.
  • BOISKO
    Dawniej boiskiem nazywano miejsce, w którym się młóci (tzn. bije) zboże, np. klepisko w stodole. Później boisko było placem boju (stąd jego nazwa), miejscem walki.
  • BOMBONIERKA
    Bombonierka pochodzi od francuskiego bonbonnière, a to od rzeczownika bonbon ‛cukierek, czekoladka’, który powstał przez powtórzenie słowa bon ‛dobry’, por. łacińskie bonus o tym samym znaczeniu.
  • BORDOWY
    Dawniej tępiono słowo bordowy jako źle zbudowane. Powstało od słowa bordo, które pochodzi od francuskiego bordeaux, akcentowanego na ostatniej sylabie. Wprawdzie Słownik poprawnej polszczyzny Doroszewskiego z 1973 roku każe inaczej akcentować bordo ‛kolor’ niż bordo ‛wino z okolic miast Bordeaux’ (tylko to drugie na ostatniej sylabie), ale podtrzymuje wstrzemięźliwą ocenę przymiotnika: „bordowy lepiej: bordo”. O tym, że bordowy mógł kiedyś razić, możemy się dziś sami przekonać, próbując utworzyć przymiotnik od écru. To zadanie wydaje się nawet trudniejsze: ekrowy? ekriowy? Beż – z francuskiego beige – pod tym względem sprawia mniej kłopotów i trudno uwierzyć, że beżowy dawniej też raził Polaków.
    Mirosław Bańko
  • BÓG
    Nie tylko pisownia, ale i odmiana wyrazu może zależeć od znaczenia – dobrze to widać po celowniku słowa Bóg (bóg). „Panu Bogu świeczkę, a diabłu ogarek” – mówi przysłowie i dokumentuje użycie dziś rzadkiego celownika rzeczowników męskich na -u.
  • BRIEFING
    Jeśli określenie konferencja prasowa wyda się komuś zbyt banalne, używa słowa briefing, które poza tym jako angielskie jest dla wielu bardziej zrozumiałe.
  • BRONIĆ
    Bronić zazwyczaj wymaga dopełniacza: żołnierze bronią miasta, nie miasto, ktoś może bronić swoich racji, nie swoje racje.
  • BRYZA
    Bryza nie jest spokrewniona z czasownikiem bryzgać, choć wiatr określany tą nazwą – w dzień wiejący od morza w kierunku lądu, w nocy w kierunku odwrotnym – może przenosić na ląd drobinki wody.
  • BRZOZA
    „ (...) drzewo leśne, nieco większej, jak śrzedniej wysokości” – pisał o brzozie Linde, cytując XVIII-wieczny podręcznik botaniki. Autor pierwszego słownika polszczyzny często wolał przytoczyć urywek cudzego tekstu niż samodzielnie objaśniać wyraz (może jako cudzoziemiec z urodzenia, pół-Niemiec, pół-Szwed, nie czuł się kompetentny).
  • BUKSZPAN
    Bukszpan – ortograficzny wyjątek od zasady, aby po k pisać rz. Inne, szerszej znane wyjątki to kształt (i wyrazy pochodne), kszyk, riksza.
  • BUTONIERKA
    Butonierką niektórzy nazywają kieszonkę z przodu marynarki, dowody na to można znaleźć nawet w literaturze, por. „Jest tego tyle, że wystarczyłoby na uszycie krawata oraz dwu chustek do butonierki”
  • CAPPUCCINO
    Cappuccino po włosku znaczy ‛kapucyn’, gdyż kolor tej kawy przypomina barwę kapucyńskich habitów.
  • CEDZIĆ
    Cedzić słowa, cedzić przez zęby itp. to przykłady licznych metafor dotyczących czynności mówienia, por. gęgać, grzmieć, drzeć gębę, mydlić oczy, piać z zachwytu, pleść trzy po trzy, rzucać słowa na wiatr, strzępić język i wiele innych.
  • CEL
    Od słowa cel pochodzi przymiotnik celowy, od niego celowość, a od tego ostatniego celowościowy.
  • CHAŁTURA
    Chałtury nie ma w pierwszym tomie Słownika języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego (1958 r.), uwzględniono ją dopiero w późniejszym o 11 lat suplemencie.
  • CHATEŃKA
    Chateńka, chatka, chatynka – trzy zdrobnienia od jednego rzeczownika to wcale nie jest liczba rekordowa.
  • CHIŃCZYK
    Gra planszowa znana w Polsce pod nazwą chińczyk wcale nie pochodzi z Chin.
  • CHLEB
    Chleb – jedno z ważniejszych słów, a zarazem nazwa jednej z potrzebniejszych nam rzeczy. Etymologowie spierają się o jej pochodzenie.
  • CHROBRY
    Wśród archaizmów chrobry to słowo, które przeciętny Polak kojarzy chyba tylko z pocztem królów i książąt polskich. Drugim, obok Bolesława Chrobrego, władcą polskim, którego przydomek może być nieoczywisty, jest Władysław Laskonogi.
  • CHRZEST
    Chrzest to jedno z tych słów, o które polszczyzna wzbogaciła się wraz z przyjęciem chrztu, czyli chrześcijaństwa. Zapożyczyła je z języka czeskiego, podobnie jak np. kościół, mszę i ołtarz.
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego