i

Wielki słownik ortograficzny PWN

I (= jod; cyfra rzymska = 1)
i (spójnik) , ,
I.N.R.I. (= Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum) a. INRI
a.i. (= ad interim – tymczasowo, zastępczo) a. ad int.
An•damany i Nikobary An•damanów i Nikobarów; przym.: andamański
An•tigua i Bar•buda An•tigui i Bar•budy, An•tiguę i Bar•budę; przym.: antiguański
Bon•nie i Clyde Bon•nie i Clyde’a, z Bon•nie i Clyde’em, o Bon•nie i Clydzie ,
bośniac•ki i her•cegowiń•ski (od: Bośnia i Hercegowina); bośniac•cy i her•cegowiń•scy a. bośniacko-hercegowiński
Bośnia i Her•cegowina Bośni i Her•cegowiny, Bośnię i Her•cegowinę; przym.: bośniacki i hercegowiński a. bośniacko-hercegowiński
Brzety•sław I Brzety•sława I, o Brzety•sławie I
doc•tor u.i. (= doctor utriusque iuris)
e.i. (= eo ipso)
Fan•ny i Aleksan•der (tytuł filmu) Fan•ny i Aleksan•dra, o Fan•ny i Aleksan•drze
Flip i Flap Flipa i Flapa, o Flipie i Flapie
Gebeth•ner i Wolff (wydawnictwo) Gebeth•nera i Wolf•fa, o Gebeth•nerze i Wolf•fie
Gog i Magog (bibl.) Goga i Magoga, Gogiem i Magogiem
i.a. (= inter alia – między innymi)
i.e. (= id est – to jest)
I.H.S. (= Iesus Hominum Salvator; Iesus Homo Sanctus; in hoc signo) ndm a. IHS
i in. (= i inni, i inne)
i.m. (= in margine)
I.N.C. (= in nomine Christi – w imię Chrystusa) a. INC
I.N.D. (= in nomine Dei – w imię Boże) a. IND
i tak dalej (skrót: itd.)
i tym podobne (skrót: itp.)
i tym podobnie (skrót: itp.)
Izabela I Katolic•ka Izabeli I Katolic•kiej, Izabelę I Katolic•ką
jak i (konstrukcja w porównaniu paralelnym): zeszyt, jak i książka
Kastor i Pol•luks (mit. gr.) Kastora i Pol•luksa, o Kastorze i Pol•luksie
Kobieta i Życie (czasopismo) Kobiety i Życia
Kodeks rodzin•ny i opiekuń•czy Kodeksu rodzin•nego i opiekuń•czego, Kodeksie rodzin•nym i opiekuń•czym (skróty: k.r. i o., k.r.o.)
Koh-i-noor (diament w koronie brytyjskiej) -nooru, -noorze
koh-i-noor (coś cennego) -nooru, -noorze; -noory, -noorów
k.r. i o. (= Kodeks rodzinny i opiekuńczy) a. k.r.o.
Lelum i Polelum (bóstwa słow.) ndm
Miesz•ko I Miesz•ka I, z Miesz•kiem I
Noce i dnie (tytuł dzieła) Nocy i dni
ochy i achy ochów i achów
Pań•stwo i Prawo (czasopismo) Państwa i Prawa
Pat i Pataszon Pata i Pataszona, o Pacie i Pataszonie
pro i con•tra a. pro i kontra
Protek•torat Czech i Moraw Protek•toratu Czech i Moraw, Protek•toracie Czech i Moraw
R.I.P. (= requiescat in pace – niech spoczywa w pokoju)
Saint-Pierre i Miquelon (archipelag; terytorium franc. w Ameryce Północnej) ndm
Saint Vin•cent i Grenadyny (państwo) Saint Vin•cent i Grenadyn, Saint Vin•cent i Grenadynach
sodoma i gomora (rozpusta; zamieszanie) sodomie i gomorze, sodomę i gomorę
Towarzystwo Na•uczycieli Szkół Śred•nich i Wyż•szych Towarzystwie Na•uczycieli Szkół Śred•nich i Wyż•szych (skrót: TNSW)
Trynidad i Tobago (państwo) Trynidadu i Tobago, Trynidadzie i Tobago; przym.: trynidadzko-tobagijski
v.i. (= vide infra)
Wal•lis i Futuna Wal•lis i Futunie, Wal•lis i Futunę
Wol•ność i Niezawisłość Wolności i Niezawisłości (skrót: WiN)
wte i wewte (pot.)
w tę i we w tę (stronę)
Wydaw•nic•twa Artystycz•ne i Fil•mowe Wydaw•nictw Artystycz•nych i Fil•mowych (skrót: WAiF)
Wyspy Świętego Tomasza i Książęca (państwo) Wysp Świętego Tomasza i Książęcej, Wyspach Świętego Tomasza i Książęcej
Zyg•munt I Stary Zyg•mun•ta I Starego, o Zyg•mun•cie I Starym
Zysk i S-ka (wydawnictwo) Zyska i S-ki, Zyskowi i S-ce a. ndm

Słownik języka polskiego PWN

jin I, in I, yin I [wym. jin] «w chińskiej filozofii klasycznej: żeński, negatywny pierwiastek zawarty w przyrodzie»
winien I, winna I, winno I
1. «mający do spłacenia należność, dług»
2. «mający jakieś zobowiązanie wobec kogoś lub zawdzięczający coś komuś, czemuś»
znowu I, znowuż I, znów I «po raz kolejny»
azali I, azaliż I daw. «partykuła wprowadzająca pytanie retoryczne, np. Azali droga, na którą wstąpiła, godna jest pochwały?»
byle I, byleby I
1. «spójnik wyrażający życzenie i warunek wykonania tego, o czym mowa w zdaniu nadrzędnym, np. Kup bułki, byle świeże.»
2. «spójnik wyrażający cel, którego minimalnym warunkiem osiągnięcia jest to, o czym mowa w zdaniu nadrzędnym, np. Zrobiłem to, byleś była zadowolona.»
dobyć Idobywać I «dotrwać do jakiegoś momentu»
dociec Idociekać I «o wodzie: dojść lub dostać się gdzieś, ciekąc»
domierzyć Idomierzać I
1. «zmierzyć w sposób prawidłowy»
2. «mierząc, dodać»
dosadzić Idosadzać I «posadzić rośliny dodatkowo, obok już posadzonych»
ekspres I, expres I «pośpieszna przesyłka pocztowa»
• ekspresowy
ekstra I, extra I
1. «dodatkowy, osobny»
2. «bardzo dobry, atrakcyjny»
ful I, full I
1. pot. «piwo jasne pełne»
2. «w pokerze: jeden z układów kart»
3. «w grze w kości: jeden z układów oczek»
I I «cyfra rzymska oznaczająca liczbę 1»
i I
1. «litera oznaczająca samogłoskę i lub miękkość poprzedzającej spółgłoski»
2. «samogłoska ustna»
3. «litera oznaczająca w numeracji porządkowej: dziewiąty»
I Ching [wym. icing], I-cing, Yijing [wym. icing] «chińska księga wróżb»
i temu podobne, i tym podobne «wyrażenia używane przy wyliczaniu»
jang I, yang I [wym. jang] «w chińskiej filozofii klasycznej: męski, pozytywny pierwiastek zawarty w przyrodzie»
kilkutonowy I, kilkotonowy I
1. «ważący kilka ton»
2. «mogący udźwignąć kilka ton»
krztynę I, krzynę I «trochę»
• krztynkę, krzynkę
kuknąć Ikukać I «o kukułce: wydać dźwięk kuku»
ledwo I, ledwie I
1. «przysłówek komunikujący, iż to, o czym mowa, zostało z trudem osiągnięte, np. Ledwo zdał egzamin.»
2. «przysłówek komunikujący, iż od danego zdarzenia upłynęło bardzo niewiele czasu, np. Słońce ledwo zaszło.»
leworęczny I, leworęki I «posługujący się lewą ręką w czynnościach wykonywanych zwykle prawą»
• leworęczność
maksi I, maxi I [wym. maks-i]
1. «mający maksymalne rozmiary, zasięg lub natężenie»
2. «o ubraniu: długi, sięgający do kostek»
maksimum I, maximum I [wym. maks-imum] «najwyższy stopień, największa możliwa ilość, wielkość lub wartość czegoś»
metalik I, metalic I [wym. metalik] «lakier o metalicznym połysku, też: samochód pomalowany takim lakierem»
mormorando I, murmurando I «śpiew z zamkniętymi ustami, bez tekstu, na głosce m»
na jeża I, na jeżyka I «o włosach: krótkie na kilka milimetrów i sterczące sztywno do góry»
naprzeciw I, naprzeciwko I «przyimek komunikujący, że coś znajduje się lub dzieje się w miejscu, do którego dana osoba lub rzecz jest zwrócona, albo że ktoś idzie w kierunku, z którego spodziewa się nadejścia danej osoby»
nawrócić Inawracać I
1. «skierować się na poprzednie miejsce, zjawić się po raz wtóry»
2. «skierować kogoś, coś na poprzednie miejsce, do poprzedniego położenia»
3. «nawiązać do tego, o czym się mówiło, myślało itp.»
nonajron I, non-iron I [wym. nonajron] «tkanina z włókna sztucznego niewymagająca prasowania; też: wyrób z tej tkaniny»
• nonajronowy, non-ironowy
odparować Iodparowywać I
1. «pozbawić jakieś ciało substancji ciekłych przez zamienienie ich w parę»
2. «utracić części płynne przez parowanie»
3. «przemienić się w parę»
odstać się Iodstawać się I «wrócić do poprzedniego stanu»
omal I, omalże I «przysłówek tworzący zwroty oznaczające bliską lokalizację czegoś, możliwość czegoś, np. Omal nie stracił przytomności z bólu.»
opatrzyć się Iopatrywać się I «przestać być atrakcyjnym»
ostać się I, ostać Iostawać się, ostawać daw. «zostać, pozostać»
otoczyć Iotaczać I
1. «ogarnąć coś ze wszystkich stron lub dookoła»
2. «obdarzyć kogoś jakimś uczuciem»
3. «obstąpić kogoś lub coś»
4. «stanowić czyjeś towarzystwo»
5. «stworzyć wokół kogoś lub czegoś jakąś atmosferę»
p.m. I, P.M. I «post meridiem»
pośpieszny I, pospieszny I
1. «odbywający się lub wykonywany w pośpiechu»
2. «poruszający się lub działający szybciej od innych»
3. «podejmowany zbyt szybko lub nieprzemyślany»

• pośpiesznie, pospiesznie
praworęczny I, praworęki I «posługujący się przede wszystkim prawą ręką»
• praworęczność
przebrać Iprzebierać I
1. «ubrać kogoś w coś innego»
2. «ubrać kogoś w strój charakterystyczny dla kogoś innego lub przedstawiający coś»
3. «zmienić komuś lub sobie jakąś część ubioru»
przebrać się Iprzebierać się I
1. «ubrać się w coś innego»
2. «ubrać się w strój charakterystyczny dla kogoś innego lub przedstawiający coś»
przesadzić Iprzesadzać I «wykopać roślinę z ziemi i umieścić w innym miejscu»
przestać Iprzestawać I
1. «przerwać jakąś czynność»
2. «utracić możność odbierania jakichś wrażeń zmysłowych»
3. «o jakimś stanie, procesie itp.: skończyć się»
przyśpieszony I, przyspieszony I «szybszy niż zwykle»
purée I [wym. pire], piure I [wym. piure] «potrawa z gotowanych ziemniaków, grochu lub innych warzyw i owoców przetartych przez sito lub ugniecionych na miazgę»
pycha II, pychota I, pyszota I pot. «wykrzyknik odnoszący się do czegoś wspaniałego w smaku»
rozpłaszczyć się Irozpłaszczać się I
1. «stać się płaskim»
2. «położyć się lub przylgnąć do czegoś płasko»
rozsadzić Irozsadzać I
1. «spowodować pęknięcie, rozerwanie czegoś przez parcie od wewnątrz»
2. «o doznaniach fizycznych: spowodować cierpienie trudne do zniesienia»
3. rozsadzać «o uczuciach, stanach psychicznych: rozpierać kogoś»
4. rozsadzać «wypełniać coś całkowicie»
5. «łamiąc obowiązujące normy, zniszczyć jakąś spójną strukturę»
rozwieść się Irozwodzić się I «uzyskać rozwód»
spędzić Ispędzać I
1. «usunąć coś, kogoś z jakiegoś miejsca»
2. «pędząc, zgromadzić w jednym miejscu wiele osób lub zwierząt»
spoić Ispajać I
1. «połączyć ze sobą trwale różne przedmioty lub ich elementy»
2. «zjednoczyć kogoś lub coś»
ścienić Iścieniać I «uczynić cienkim lub cieńszym przez obróbkę mechaniczną»
topless I, toples I «w stroju ograniczonym do majtek od kostiumu kąpielowego»
ugadać się Iugadywać się I pot. «dojść z kimś do porozumienia»
utkać Iutykać I
1. «tkając, wykonać jakąś rzecz z przędzy»
2. «stworzyć coś, co swoim wyglądem przypomina ornamentykę dywanów»
3. daw. «przepleść czymś tkaninę, ubranie»
wideo I, video I
1. «technika rejestrowania na taśmie magnetycznej obrazu i dźwięku z możliwością natychmiastowego odtwarzania»
2. zob. magnetowid.
wyprzeć Iwypierać I
1. «usunąć skądś siłą kogoś lub coś»
2. «będąc lepszym, nowszym, popularniejszym, zająć miejsce czegoś»
wystrzelać Iwystrzeliwać I
1. «strzelając z broni palnej, pozabijać wielu ludzi, wiele zwierząt»
2. «strzelając, zużyć pewną ilość amunicji»
zapaść Izapadać I
1. «zagłębić się w czymś miękkim lub sypkim albo osunąć się w głąb czegoś»
2. «stać się wklęsłym lub zagłębić się»
3. «opaść»
4. «skryć się w głębi czegoś»
5. «wpaść w chorobę»
6. «nadejść, nastąpić»
7. «pozostawić silne wrażenie»
zaperzyć się Izaperzać się I «unieść się gniewem, gwałtownie broniąc swoich racji»
zaręczyć Izaręczać I
1. «wziąć odpowiedzialność za kogoś lub za coś»
2. «zapewnić komuś coś»
3. «usilnie zapewnić kogoś o czymś»
zarysować Izarysowywać I
1. «pokryć coś rysunkami»
2. «narysować lub uwidocznić kontury czegoś»
3. «przedstawić ogólny zarys czegoś»
zarysować się Izarysowywać się I
1. «stać się widocznym»
2. «o sytuacji, problemie, perspektywie itp.: pojawić się»
zarzucić Izarzucać I «oskarżyć kogoś o coś»
zastawić Izastawiać I
1. «zapełnić jakieś miejsce, stawiając w nim wiele rzeczy»
2. «stawiając coś lub stojąc przed czymś, uniemożliwić dostęp do tego»
3. «zasłonić sobą kogoś, chroniąc go przed niebezpieczeństwem»
4. «umieścić gdzieś pułapkę, sieć itp.»
5. «urządzić zasadzkę, aby kogoś schwytać lub skłonić do czegoś»
zawieść Izawodzić I
1. «nie zrobić tego, na co ktoś liczył»
2. «o urządzeniach, zmysłach, organizacji czegoś itp.: okazać się nieskutecznym, nie zadziałać»
3. «o planach, nadziejach itp.: nie spełnić się»
zegnać, zgonić Izganiać I
1. «zmusić człowieka lub zwierzę do opuszczenia jakiegoś miejsca»
2. «goniąc, zgromadzić w jednym miejscu ludzi lub zwierzęta»
zgrać się Izgrywać się I «o grupie ludzi: zacząć dobrze się rozumieć i sprawnie razem działać»
zjechaćzjeżdżać I
1. «jadąc z góry, znaleźć się niżej lub na dole albo zsunąć się po czymś»
2. «jadąc, zboczyć lub usunąć się z drogi»
3. «o autobusach, tramwajach itp.: skończyć trasę i wrócić do zajezdni, bazy»
4. «ześlizgnąć się z czegoś»
5. pot. «ostro skrytykować kogoś lub coś»
6. «o rozmowie, dyskusji: zostać skierowanym na jakiś temat»
7. zjeżdżać I pot.«uciekać, wynosić się skądś»
8. «przybyć gdzieś»
9. «jadąc, odwiedzić wiele miejsc»
znieść Iznosić I
1. «przenieść z góry na dół coś lub kogoś»
2. «nosząc jedną po drugiej, zgromadzić wiele rzeczy w jednym miejscu»
3.  «zebrać różne informacje»
4. «niosąc, zabrać kogoś z miejsca, w którym został raniony lub doznał kontuzji»
5. «o prądzie wody, powietrza: sprawić, że statek, łódź, samolot itp. zboczył z drogi»
6. «o jakimś żywiole lub innych czynnikach: spowodować, że coś przestanie istnieć»
7. «o samicach ptaków: złożyć jaja»
8. «unieważnić przepis, ustawę itp. lub zlikwidować jakiś urząd»
9. daw. «zwyciężyć wroga w bitwie»
znieść się Iznosić się I «wykazać tolerancję wobec siebie wzajemnie»
zwlec się Izwlekać się I
1. pot. «z trudem zejść skądś»
2. pot. «o wielu osobach: wlokąć się, zgromadzić się w jakimś miejscu»
a I
1. «pierwsza litera alfabetu»
2. «samogłoska ustna»
3. «litera oznaczająca w numeracji porządkowej: pierwszy»
4.  «kilkakrotnie powtórzona głoska, nucona przy usypianiu dziecka»
5. «szósty dźwięk podstawowej skali diatonicznej»
aby I
1. «spójnik wprowadzający zdanie podrzędne wskazujące na cel czynności, np. Wyciągnął rękę, aby zerwać kwiat.»
2. «spójnik łączący zdanie nadrzędne porównujące stopień, w jakim dana cecha komuś lub czemuś przysługuje, z zależnym od tej cechy rezultatem czynności, o którym mowa w zdaniu podrzędnym, np. Był zbyt dumny, aby przyjąć pomoc.»
3. «spójnik łączący ze zdaniem nadrzędnym takie zdanie podrzędne, które komunikuje o zdarzeniu nieoczekiwanym, np. Deszcz przestał siąpić, aby po chwili rozpadać się na dobre.»
4. «spójnik wprowadzający zdanie podrzędne, używany zwykle po czasownikach i rzeczownikach wyrażających wolę, sąd, propozycję lub konieczność, np. Chcę, abyś przyszedł.»
5. pot. «spójnik przyłączający do zdania dodatkowy składnik, wyrażający życzenie lub warunek, np. Napisz coś, aby na temat.»
a.c. I, ac, ac. «a conto»
afgański I «dotyczący Afganistanu, Afgańczyków»
aga I
1. «tytuł grzecznościowy w niektórych krajach muzułmańskich»
2. «stopień oficerski w sułtańskiej Turcji»
agora I
1. «zgromadzenie obywateli w miastach-państwach starożytnej Grecji»
2. «centralny plac stanowiący miejsce obrad takiego zgromadzenia»
3. «miejsce, gdzie rozstrzygane są ważne sprawy»
agrafa I
1. «duża agrafka»
2. «ozdobna zapinka w kształcie agrafki»
3. «motyw dekoracyjny w kształcie ozdobnej klamry, umieszczany w miejscu łączenia elementów konstrukcyjnych»
akacja I
1.  «kolczaste drzewo lub krzew rosnące w Afryce i Australii»
2. zob. robinia.
3. «wolnomularski symbol nieśmiertelności i dążenia do doskonałości»

• akacjowy
akcja I
1. «zorganizowane działanie podjęte w konkretnym celu»
2. «działania bojowe»
3. «ciąg następujących po sobie zdarzeń w utworze literackim lub w filmie»
4. «atak w rozgrywkach sportowych»

• akcyjny • akcyjnie • akcyjność
akurat I
1. « partykuła podkreślająca, że jest dokładnie tak, jak to komunikuje wyraz, do którego się ona odnosi, np. Jest akurat pięć jabłek dla nas pięciorga.»
2. «partykuła wyróżniająca, ze względu na daną cechę, wskazany w kontekście obiekt i przeciwstawiająca go innym obiektom, które nie mają tej cechy, np. Te akurat banderole są oryginalne.»
alba I «biała szata liturgiczna duchownych katolickich, noszona pod ornatem»
albański I «dotyczący Albanii, Albańczyków»
albo I «spójnik wyrażający możliwą wymienność albo wzajemne wyłączanie się zdań lub części zdań»
ale I «spójnik wyrażający przeciwieństwo, kontrast lub odmienne treści»
aleuryt I «osadowa skała okruchowa»
• aleurytowy
alfa I
1. «nazwa pierwszej litery alfabetu greckiego Α, α»
2. «oznaczenie najjaśniejszej gwiazdy w danym gwiazdozbiorze»
aliści I daw. «spójnik wyrażający przeciwieństwo, kontrast lub odmienne ujęcie treści»
alpaga I zob. I alpaka w zn. 3
• alpagowy
alpaka I
1. «gatunek lamy»
2. «wełna lam, zwłaszcza alpak»
3. «gładka i błyszcząca tkanina, czasem w podłużne prążki lub tkane wzory»

• alpakowy
alwar I «podręcznik gramatyki łacińskiej używany w szkołach jezuickich dawnej Europy»
amazonka I
1. Amazonka mit. gr. «kobieta należąca do społeczności wojowniczek znad Morza Czarnego»
2. «kobieta jeżdżąca konno»
3. «damski strój do konnej jazdy»
amerykański I
1. «dotyczący Stanów Zjednoczonych Ameryki, Amerykanów»
2. «dotyczący Ameryki – kontynentu»
amonit I «materiał wybuchowy kruszący»
angielski I «dotyczący Anglii, Anglików»
• angielskość
anglez I «długi, spiralnie zwinięty lok»
ani I «spójnik łączący zaprzeczone zdania współrzędne lub składniki współrzędne zdania zaprzeczonego, np. Nie kradł ani nie oszukiwał.»

Zasady pisowni i interpunkcji

[201] 54.5. Przenoszenie wyrazów złożonych
21.1. Stosowanie spacji w skrótach od dwóch i więcej wyrazów
[72] 18.15. Tytuły czasopism i cykli wydawniczych oraz nazwy wydawnictw seryjnych
[374] 90.E.3. Spójnik lub zaimek względny upodrzędniający powtórzony po spójniku łącznym lub rozłącznym
[82] 18.25. Jedno- i wielowyrazowe nazwy dzielnic, ulic, placów, rynków, ogrodów, parków, bulwarów, budowli, zabytków, obiektów sportowych
[84] 18.27. Nazwy indywidualne (jednostkowe) urzędów, władz (...)
[383] 90.I.1. Przecinek między połączonymi bezspójnikowo jednorodnymi częściami zdania
Niektóre orzeczenia Rady Języka Polskiego
[73] 18.16. Pierwszy wyraz w jedno- i wielowyrazowych tytułach
[146] 31. Pisownia wyrażeń typu ręka w rękę, sam na sam, od deski do deski
[363] 90.A.2. Wyrazy wprowadzające zdanie podrzędne
[372] 90.E.1. Spójniki łączne, rozłączne, wyłączające z przysłówkami i zaimkami
[381] 90.H.3. Porównania paralelne (o konstrukcji tak, jak; równie, jak; taki, jaki; tyle, co)
[83] 18.26. Jedno- i wielowyrazowe nazwy własne przedsiębiorstw i lokali
[107] 20.8. Nazwy gatunkowe modlitw i nabożeństw, utworów literackich i naukowych, utworów muzycznych, programów radiowych i telewizyjnych itp.
[190] 53.2. W wyrażeniach, w których występuje dwukrotnie przymiotnik złożony, różniący się tylko pierwszym członem
[366] 90.B.3. Dwa sąsiadujące spójniki, spójnik i zaimek względny
[17] 7.1. Funkcje litery i
[376] 90.G.1. Przecinek a spójniki: i, a (= i), oraz, tudzież, lub, albo, bądź, czy, ani, ni
[79] 18.22. Jedno- i wielowyrazowe nazwy własne państw, regionów, prowincji, stanów, miast, osiedli, wsi, przysiółków itp.
[338] 87.2. Kropka po inicjałach imienia i nazwiska
[432] 97.2. Nawiasy i wtrącone przykłady i objaśnienia
[128] 20.29. Nazwy okręgów administracyjnych współczesnych i historycznych, wyodrębnionych w strukturach kościelnych i państwowych
[21] 7.5. Pisownia -ji, -i lub -ii w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku rzeczowników żeńskich zakończonych na -ja lub -ia
[353] 88.9. Po imieniu i nazwisku w podpisach, na wizytówkach i wywieszkach
[182] 46.13. Przed przymiotnikami i imiesłowami przymiotnikowymi
[178] 46.9. Przed przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym
[209] 55.5. Skrót obcych nazw wielowyrazowych
[213] 55.9. Skróty składające się z pierwszej i ostatniej litery wyrazu skracanego
[57] 17. Użycie wielkiej litery w poezji oraz ze względów graficznych
77. Adaptacja ortograficzna i odmiana rosyjskich nazw własnych
[221] 56.A.2. Jeśli skrótowiec ma charakter rzeczownika i kończy się małą literą
90.A. Przecinek pomiędzy zdaniami podrzędnymi i nadrzędnymi. Zasady ogólne
[318] 78.A. Transliteracja i transkrypcja współczesnego alfabetu ukraińskiego
[325] 79.A. Transliteracja i transkrypcja współczesnego alfabetu białoruskiego
[329] 80.A. Transliteracja i transkrypcja współczesnego alfabetu bułgarskiego
98.A. Uwagi szczegółowe i zalecenia
[441] 98.B.1. Cudzysłów i przytoczenia
[367] 90.B.4. Imiesłów zakończony na -ąc, -łszy, -wszy
[276] 72.B.3. Litera i
90.B. Przecinek pomiędzy zdaniami podrzędnymi i nadrzędnymi. Zasady szczegółowe
[227] 56.B.6. Skrótowce zakończone na T i Ł (...)
[228] 56.B.7. Skrótowce zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na -x (...)
[286] 72.B.13. Spółgłoska t przed i, po którym następuje samogłoska
[323] 78.C.4. Przyrostek -iв
[447] 98.D.1. Cudzysłów i kropka
[449] 98.D.3. Cudzysłów i wielokropek, jeśli cytat został urwany
[450] 98.D.4. Cudzysłów i wielokropek, jeśli wielokropek jest częścią cytowanego tekstu
[448] 98.D.2. Cudzysłów i znak zapytania
[193] 53.5. Dla zaznaczenia granicy między podstawą słowotwórczą i przyrostkiem w wyrazach utworzonych od skrótowców
[427] 96.4. Dwukropek i podmiot szeregowy
[430] 96.7. Dwukropek i przydawki rzeczowne
[428] 96.5. Dwukropek i zapowiedzi w postaci: jednym słowem, słowem, innymi słowy, inaczej mówiąc itp.
[429] 96.6. Dwukropek i zdania, przynoszące wyjaśnienie lub uzasadnienie zdania poprzedzającego
[371] 90.D.2. Zdania współrzędne połączone spójnikami: łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi
[203] 54.7. Dzielenie grup spółgłoskowych na granicy rdzenia i przyrostka
[380] 90.H.2. Przykładowe wyliczenia i wyszczególnienia wprowadzane przez wyraz jak
[58] 18.1. Imiona i nazwiska ludzi
[59] 18.2. Imiona własne zwierząt i drzew
IV. Wielkie i małe litery
[80] 18.23. Jednowyrazowe nazwy geograficzne i miejscowe
[87] 18.30. Jednowyrazowe nazwy nagród
[76] 18.19. Jednowyrazowe nazwy programów radiowych i telewizyjnych, tytuły audycji, słuchowisk, widowisk
[385] 90.J.1. Przecinek w wyrażeniach wprowadzających wyjaśnienia i wyliczenia
[390] 90.J.6. Wtrącone człony zdań złożonych i pojedynczych
[389] 90.J.5. Wyrazy i wyrażenia niebędące częściami zdania
[387] 90.J.3. Wyrazy i wyrażenia oznaczające stosunek osoby mówiącej do treści wypowiedzi
90.J. Wyrażenia wprowadzające i wtrącone
[269] 71.4. Końcowe - w nazwiskach serbskich i chorwackich
[15] 5.3. Końcówkę -om piszemy w celowniku liczby mnogiej rzeczowników wszystkich rodzajów, np.
[341] 87.5. Kropka w pisowni dat
[304] 74.13. Litera k przed e, i, y
[404] 93.8. Myślnik i uwagi wtrącone
[403] 93.7. Myślnik i wtrącenia
[405] 93.9. Myślnik i wypowiedź narratora
[436] 97.6. Nawias okrągły lub kwadratowy i dane bibliograficzne cytatu lub źródła
[433] 97.3. Nawias okrągły zamykający po liczbach i literach będących składnikami wyliczenia
[431] 97.1. Nawiasy i wypowiedzi uzupełniające lub objaśniające tekst główny
[242] 65. Nazwiska angielskie i francuskie
[259] 69.2. Nazwiska kończące się na -i oraz -y
[248] 66.6. Nazwiska kończące się w wymowie na -y lub -i po spółgłosce
[253] 67.3. Nazwiska zakończone na -e, -i
[255] 68.1. Nazwiska zakończone na -i
[66] 18.9. Nazwy członków narodów, ras i szczepów
[120] 20.21. Nazwy członków partii, stronnictw politycznych, organizacji społecznych, członków zespołów artystycznych i sportowych, więźniów obozów koncentracyjnych itp.
[88] 18.31. Nazwy firm, marek i typów wyrobów przemysłowych
[75] 18.18. Nazwy języków programowania, programów i systemów komputerowych
[124] 20.25. Nazwy mieszkańców miast, osiedli i wsi
[106] 20.7. Nazwy obrzędów, zabaw i zwyczajów
[103] 20.4. Nazwy okresów, epok i prądów kulturalnych
[86] 18.29. Nazwy orderów i odznaczeń
[91] 18.34. Nazwy pospolite użyte w funkcji nazw własnych osób i miejsc
[70] 18.13. Nazwy świąt i dni świątecznych w odróżnieniu od ich nazw opisowych
64. Odmiana i pisownia nazwisk męskich
[241] 63. Odmiana i pisownia nazwisk żeńskich
[260] 70. Odmiana i pisownia obcych nazw geograficznych
66. Odmiana nazwisk angielskich i francuskich
[296] 74.5. Odpowiedniki i
[18] 7.2. Pisownia j, i na początku wyrazu:
[19] 7.3. Pisownia j, i po samogłoskach

Porady językowe

i a oraz
11.09.2014
Szanowni Państwo,
jaka jest różnica między spójnikami: oraz, i – czy w zdaniu można używać ich zamiennie?
Pozdrawiam!
i/lub
15.04.2005
W tekstach angielskich spotykam się często z wyrażeniem and/or, mam jednak opory przed dosłownym tłumaczeniem ich na polski – i/lub brzmi dla mnie bowiem dość niezręcznie. W jaki można tej niezręczności uniknąć? Czy lepszym rozwiązaniem byłoby pisanie i (lub)? Może wystarczyłoby samo lub? A może jednak w i/lub nie ma nic złego?
Z góry dziękuję i pozdrawiam,
Ewa Dacko
i/lub
21.06.2007
Witam!
W języku angielskim funkcjonuje wyrażenie and/or. Podobno przetłumaczenie tego zwrotu jako i/lub jest niewłaściwe. Dlaczego? Podobno słowo lub samo w sobie oznacza i/albo. Czy to prawda? Chyba każdy używa tego słowa jako synonimu wyrazu albo, a nie i/albo.
Czy można więc potraktować ten błąd jako rozpowszechniony i przetłumaczyć ten zwrot jako i/lub pomimo (teoretycznego) błędu, tak jak robi się z innymi rozpowszechnionymi w języku polskim błędami?

Ciekawostki

Mówimy „I wilk syty, i owca cała”, mając na myśli to, że udało się pogodzić sprzeczne interesy dwóch stron jakiegoś konfliktu lub sporu.
Mówimy „Szkoda czasu i atłasu”, mając na myśli rzecz lub zajęcie mało warte, którym nie warto poświęcać wysiłku. (Powiedzenie przypisywane królowi Stanisławowi Augustowi, który miał w ten sposób ocenić przyniesiony mu panegiryk pewnego poety, napisany na atłasie).
Mówimy „Na bezrybiu i rak ryba”, mając na myśli to, że gdy nie ma rzeczy, na której nam zależy, musimy się zadowolić jej namiastką.
Blaski i cienie
Czyli: dobre i złe strony; pozytywy i negatywy. To bardzo stara metafora: co jasne, to dobre, co złe, to ciemne. Ale trochę do dobrych i złych stron nie pasuje – co dobre, raczej jest w blasku niż
Mówimy „Panu Bogu świeczkę i diabłu ogarek”, mając na myśli postępowanie kogoś, kto chce pogodzić dwie sprzeczne racje moralne. Wyrażenie czasem używane z dezaprobatą.
Dwoić się i troić
Czyli: być niezwykle aktywnym i ruchliwym. Samo dwoić się okazuje się za słabe, a przy tym odnosi się czasem do figlów świadomości; troić się daje poczucie ominięcia ważnego etapu poprzedniego, czyli właśnie dwojenia.
Mówimy „Dzieci i ryby głosu nie mają”, mając na myśli to, że dzieci obecne przy rozmowie dorosłych nie powinny się odzywać.
Mówimy „Cztery kąty i piec piąty” o bardzo ubogim mieszkaniu, np. bez mebli.
Mówimy „Są ludzie i ludziska”, mając na myśli to, że są ludzie dobrzy i ludzie źli.
Mówimy „Z prochu jesteś (powstałeś) i w proch się obrócisz”, mając na myśli to, że każdy człowiek kiedyś umrze. Wyrażenie książkowe.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... wszakże system liczenia głosów taki, jak w wyborach parlamentarnych. Kształt i kolejność reform pozostaje nadal problemem do dyskusji.

    Dotyczy to przede...
  • ... Południowym Tyrolu we Włoszech odbywała się konferencja na temat szkolenia i pracy psów lawinowych. Ratownicy z Południowego Tyrolu i Austrii zaprezentowali...
  • ... To nie jest spora różnica, gdyż wynosi około 120 złotych i oto walczymy. Porozumienie było podpisane jeżeli chodzi o tę kwestię...

Encyklopedia PWN

mat. oznaczenie jednostki urojonej w zapisie ogólnym liczby zespolonej a + b&imath.x; (a, b — liczby rzeczywiste);
litera alfabetu pol. (i łac.);
i
[chiń.],
filoz. → yi.
symbol pierwiastka chemicznego → jodu (od łacińskiej nazwy iodum).
i nudno, i smutno, i nie ma komu ręki podać (M. Lermontow).

Synonimy

i (również)
i (zakresowe)
i (okrzyk)
i basta przestarz.
na prawo i (na) lewo (gdzie spojrzeć)
Sodoma i Gomora (zamieszanie)
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego