interpunkcja

 
Tu znajdziesz informacje, w jakich sytuacjach stosować poszczególne znaki przestankowe, jakie mają inne zastosowania poza swoją podstawowa funkcją. Dowiesz się, gdzie postawić przecinek, kiedy lepiej użyć średnika, czy można pominąć kropkę, kiedy konieczny jest cudzysłów, jaką funkcję ma wielokropek. Jeśli chcesz, by twój tekst był właściwie zrozumiany, czytaj odpowiedzi naszych ekspertów.
  • Lemat K.–Z.
    18.04.2017
    Szanowni Państwo,
    jak należy zapisywać inicjały w takich połączeniach, w których pochodzą one od dwóch osób? Np. lemat Kuratowskiego-Zorna, lemat Borela-Cantellego: lemat K.-Z., B.-C. czy K.Z., B.C.?

    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Uchwała ortograficzna nr 12 Rady Języka Polskiego w sprawie pisowni inicjałów – przyjęta 7 maja 2004 r. – nakazuje pomijanie łącznika w inicjałach imion dwu- i wieloczłonowych oraz nazwisk dwuczłonowych (podobnie jak w skrótowcach). Poprawny zapis wedle uchwały RJP to np. T.D.M. (= Tadeusz Dołęga-Mostowicz), Z.K.S. (= Zofia Kossak-Szczucka).
    Wielokrotnie krytycznie odnosiłem się do postanowień zawartych w powyższej uchwale (m.in. w Edycji tekstów, s. 89). Inicjały imion i/lub nazwisk to nie są skrótowce (w polskiej ortografii w skrótowcach nie stosuje się kropek), a brak dywizu może utrudniać interpretację skrótu, por. np. H.-G. Gadamer (= Hans-Georg Gadamer), H.G. Michalak (= Hubert Grzegorz Michalak), A.-M.R. Nicholson (= Anne-Marie Rose Nicholson), A.M. Jopek (= Anna Maria Jopek). Pisownia z dywizem ma oparcie w praktyce edytorskiej.
    Jeszcze innego rodzaju zagadnieniem jest sprawa pisowni rozmaitych nazw, terminów itp., w których skład wchodzą nazwiska dwóch lub większej liczby osób (założycieli, odkrywców, twórców, wynalazców itd.). Normy interpunkcyjne zalecają użycie dywizu. Normy edytorskie natomiast nakazują użycie znaku półpauzy (bez spacji), por. np. choroba Heinego–Medina, prawo Bouguera–Lamberta–Beera, słownik Karłowicza–Kryńskiego–Niedźwiedzkiego. Chodzi tu o typograficzne podkreślenie, iż nie mamy do czynienia z nazwiskiem dwuczłonowym, jak np. w zapisie: pierwiastek Skłodowskiej-Curie, lecz właśnie z nazwiskami różnych osób. Owo rozróżnienie w zapisie konsekwentnie stosują renomowane wydawnictwa polskie i zagraniczne.
    Reasumując, przy zapisie z użyciem inicjałów terminów typu lemat Kuratowskiego-Zorna czy lemat Borela-Cantellego trzeba przyjąć określoną konwencję (lemat K.Z. lub lemat K.-Z., lub lemat K.–Z.) i konsekwentnie ją stosować w danej publikacji lub cyklu publikacji.
    Adam Wolański
  • Skąd dokąd
    18.04.2017
    Szanowny Panie Doktorze,
    dziękuję za poradę http://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/Interpunkcja-quasi-zdan-podrzednych;17610.html. Rozjaśniło mi to sytuację. Niemniej w niektórych przypadkach nadal nie potrafię ocenić, czy dana konstrukcja quasi-podrzędna jest dostatecznie „samodzielna znaczeniowo” i chciałbym to skonsultować. Takim przykładem jest zdanie: Nie jest ważne, skąd dokąd. Czy przecinek jest postawiony poprawnie?

    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Zrekapitulujmy pokrótce ustalenia zawarte w powołanej w pytaniu poradzie. Otóż o samodzielności znaczeniowej bądź jej braku przesądza status wyrazów towarzyszących zaimkowi względnemu. Status tych wyrazów wynika z ich właściwości semantycznych. Wedle tego kryterium dzielimy elementy leksykalne na autosemantyczne (samoznaczące) i synsemantyczne (współznaczące). Te drugie nie są samodzielne znaczeniowo i nie mogą w wypowiedzeniu pełnić funkcji równoważników. I tak jeśli zaimkowi względnemu towarzyszą wyrazy niesamodzielne znaczeniowo (jak przyimki, spójniki i partykuły), przecinka nie postawimy. Jeśli natomiast po zaimku wystąpią wyrazy samodzielne znaczeniowo, przecinek jest konieczny.
    W przytoczonym przykładzie nie mamy do czynienia z sytuacją, że po zaimku względnym skąd występuje wyraz samodzielny znaczeniowo o innej, nierównorzędnej funkcji. Owszem, zaimek dokąd jest samodzielną pod względem znaczenia częścią mowy, lecz w omawianym tu przypadku oba zaimki pełnią tę samą funkcję, por. Nie jest ważne skąd : Nie jest ważne dokąd. Nie towarzyszy im żaden inny wyraz samodzielny znaczeniowo. Dlatego też nie postawimy przed nimi przecinka, natomiast je same rozdzielimy tym znakiem interpunkcyjnym, tak jak rozdzielamy połączone bezspójnikowo jednorodne części zdania.
    Adam Wolański
  • Przecinek
    10.04.2017
    Czy w zdaniach typu: Myślał, że ta praca pomoże mu spełnić marzenia i że dzięki niej stanie na nogi należy postawić przecinek przed drugim że?
    Czy zasadę dotyczącą tego zagadnienia znajdę w jakimś słowniku? I czy właściwie zapisałam pierwsze zdanie mojego pytania?

    Dziękuję
    W przytoczonym wypowiedzeniu przecinek przed drugim że nie powinien się pojawić, gdyż element że dzięki niej stanie na nogi jest współrzędny wobec zdania że ta praca pomoże mu spełnić marzenia. Inaczej mówiąc: oba zdania składowe (zarówno: że ta praca pomoże mu spełnić marzenia, jak i: że dzięki niej stanie na nogi) są podrzędne wobec zdania pierwszego (myślał) – myślał (co?) → że ta praca pomoże mu spełnić marzenia (i co jeszcze myślał?) → i że dzięki niej stanie na nogi. Zdań współrzędnych połączonych spójnikiem i nie oddzielamy przecinkiem (por. Jadł i czytał gazetę. Szedł i rozmyślał).
    Zasady interpunkcyjne są opisane m.in. w Wielkim słowniku ortograficznym PWN pod red. E. Polańskiego (http://sjp.pwn.pl/zasady), a także w słownikach interpunkcyjnych (np. autorstwa J. Podrackiego).
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Wołacz a przecinek
    10.04.2017
    Jak uzasadnić brak przecinka w zwrotach typu Cześć Kasiu!, Dzień dobry panie Piotrze! czy wzięte z kampanii reklamowej Dzień dobry emocje? Taki zapis uznawany jest za właściwy w niektórych współczesnych wydawnictwach poprawnościowych (choćby w Formach i normach z 2014 r.). Znam jedynie argument o hiperpoprawności, ale jest on chyba niewystarczający. Występuje tu przecież forma wołacza, która – jak się wydaje – wymaga postawienia przecinka.
    Bardzo proszę o wyjaśnienie.
    Wyrazy w wołaczu nienależące ściśle do zdania, lecz stojące poza nim, oddziela się przecinkiem (jeśli stoją na początku lub końcu wypowiedzenia) lub wydziela przecinkami z obu stron (jeśli znajdują się w środku wypowiedzenia), np.
    Ty, Franek!
    Marysiu, przestań!
    Panie Marku, musimy się koniecznie jutro zdzwonić.
    Dobry wieczór, pani Aniu!
    Ja, mój kochany, myślę inaczej.
    Jeśli bezpośrednio po sobie występują dwa wyrazy w wołaczu (w szczególności ten sam wyraz jest powtórzony), oddziela się je przecinkiem od siebie i od reszty wypowiedzenia, np.
    Jezus, Maryja, co poczniemy?
    Kubusiu, Kubusiu, co się z tobą dzieje?
    Pewnym odstępstwem od tej reguły są wołacze wchodzące w skład utartych zwrotów, np.
    Szczęść Boże!
    Masz babo placek!
    Innych odstępstw od ogólnej reguły nie ma.
    Adam Wolański
    1. 10.04.2017
      W „Formach i normach” jest błąd. Bardzo za niego przepraszam i dziękuję za dostrzeżenie go. W kolejnym wydaniu (jeśli takowe będzie) poprawimy go.

      Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Monika, pisząc list, słuchała muzyki
    29.03.2017
    Szanowni Państwo,
    czy należy stawiać przecinek między podmiotem zdania a imiesłowem przysłówkowym, np. w zdaniu Monika, pisząc list, słuchała muzyki?

    Z wyrazami szacunku
    M. Z.
    Tak, należy tu postawić przecinek. Mówi o tym zasada [367] WSO (http://sjp.pwn.pl/zasady/367-90-B-4-Imieslow-zakonczony-na-ac-lszy-wszy;629779.html), która jest zilustrowana przykładem: Uczniowie, słuchając napomnień, spoglądali na siebie z zakłopotaniem.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Przecinek przed spójnikami powtórzonymi, pełniącymi identyczną funkcję
    22.03.2017
    Szanowni Państwo,
    czy zdanie Myślę i myślę, i nie przypominam sobie ma poprawną interpunkcję? Zasada [378] mówi, że należy stawiać przecinek po powtórzonym spójniku łącznym pełniącym identyczną funkcję jak wcześniejszy. Pytanie, jak interpretować „identyczną funkcję”. Z gramatycznego punktu widzenia funkcja drugiego „i” jest, zdaje się, taka sama jak pierwszego (poprzedza kolejne zdanie proste). Ale w kontekście semantycznej budowy wypowiedzenia odbieram ją jako inną.
    Z poważaniem
    Czytelnik
    Zasada [378/90.G.3.] nie mówi wyłącznie o spójniku łącznym, lecz o spójnikach powtórzonych, a mogą to być również spójniki rozłączone (np. albo, bądź) czy wyłączające (ani, ni).
    Sformułowanie „identyczna funkcja” oznacza jednorodne części zdania, np. dwa podmioty (por. Tu i maszyna, i jej kierownik byli bardzo interesujący), dwa dopełnienia (por. Na wsi nikt nie miarkuje ni głosu swego, ni hałasu, jaki sprawiają przedmioty) czy – jak w omawianym pytaniu – trzy orzeczenia kolejnych zdań współrzędnych. Należy wszakże pamiętać, iż leksemy o wspólnych właściwościach składniowych mają zazwyczaj również wspólne właściwości morfologiczne i semantyczne. Czasowniki myśleć i przypominać – podobnie jak wiedzieć, znać, pamiętać, zapominać – należą do wspólnego pola semantycznego określanego mianem metawiedzy.
    Adam Wolański
  • Przecinek a skrót graficzny
    22.03.2017
    Szanowni Państwo,
    Mam pytanie interpunkcyjne w związku ze zdaniem Inaczej byłoby np.(,) gdybyśmy chcieli zrobić to i tamto. Przykład ten nie budzi wątpliwości, gdyby skrót rozwinąć, ale czy w takiej wersji powinno być tak samo?
    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Skrót graficzny np., czytany jako całe wyrażenie, nie wpływa na interpunkcję wypowiedzenia. Skrótów tego rodzaju nie używamy zazwyczaj w tekstach pisanych w stylu potocznym, a w takim właśnie stylu jest przytoczone zdanie.
    Adam Wolański
  • Przecinek pomiędzy zdaniami podrzędnymi i nadrzędnymi
    22.03.2017
    Szanowni Państwo,
    zastanawia mnie, czy w zdaniu A jakie mamy plany(,) też nie wiem jest potrzebny przecinek. Bez wątpienia: Nie wiem, jakie mamy plany, a więc Jakie mamy plany, nie wiem. Ale czy też coś tu zmienia?
    Zagadnienie wydaje mi się podobne do innego, intensywnie omówionego: http://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/Inna-sprawa-to-czy;16237.html. W końcu, idąc krok dalej, można by powiedzieć: A jakie mamy plany to też nie wiem.
    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Podobne nie znaczy tożsame. W przywołanej poradzie kontrowersja wynikała z obecności w wypowiedzeniu frazy nominalnej. Zdanie przytoczone w niniejszym pytaniu nie zawiera takiej frazy. Mamy tu do czynienia z wypowiedzeniem składającym się ze zdania nadrzędnego i podrzędnego (każdy z członów zawiera osobową formę czasownika), a zdanie podrzędne (określające) zawsze oddzielamy przecinkiem od zdania nadrzędnego bez względu na kolejność tych zdań. Partykuła też, która włącza do większego zbioru wyróżniony przez nią element i komunikuje, że można o nim powiedzieć to samo, co o pozostałych elementach tego zbioru, może występować zarówno przed wyrażeniem, z którym się łączy, jak i po nim.
    Adam Wolański
  • Interpunkcja partykuł i przysłówków rozpoczynających wyjaśnienia
    17.03.2017
    Szanowni Państwo,
    chciałem zapytać o interpunkcję podanych zdań: Nie jest to powszechna praktyka. Szczególnie/Zwłaszcza(,) jeśli przedmiot jest zaliczony, Poszukajmy kogoś innego, bo to niezbyt poważne, szczególnie(,) jak się bierze tyle pieniędzy. Z jednej strony mamy regułę cofania przecinka, z drugiej strony postawiłbym jednak przecinki w proponowanych miejscach ze względu na akcent zdaniowy.

    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Zasadniczo przy zbiegu partykuły, przysłówka bądź tzw. wyrażenia przysłówkowego (w innej nomenklaturze partykułoprzysłówka, modulantu), który rozpoczyna dodatkowe wyjaśnienia, ze spójnikiem (np. zwłaszcza jeśli, tym bardziej że, przynajmniej gdy) nie umieszcza się między nimi przecinka, ale umieszcza się go przed nimi. Jak już kilkakrotnie wspominałem w swoich odpowiedziach, autor tekstu ma zawsze prawo odstąpić od reguł szablonowych na rzecz interpunkcji indywidualnej. W szczególności w sytuacji, gdy przygotowuje swój tekst do wygłoszenia go i zamierza tak, a nie inaczej rozkładać akcenty zdaniowe.
    Adam Wolański
  • Interpunkcja quasi-zdań podrzędnych
    17.03.2017
    Szanowni Państwo,
    frapowała i nadal frapuje mnie uwaga 2 reguły [363]. Kiedy uznajemy, że zdanie jest rozwinięte, a kiedy „pozornie rozwinięte”? Z przykładów podanych w WSO wnioskowałbym, że już choćby dwa wyrazy świadczą o rozwinięciu. Zdaniem dr. Malinowskiego tak nie jest, o czym świadczą dwie porady zawierające w tytułach frazę „Zależy w jakim sensie”. Podobnie dr Wolański zaaprobował interpunkcję „nie wiem dlaczego tak” w odpowiedzi na jedno z moich pytań.
    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Uwaga druga w regule [363] 90.A.2. WSO mówi, że przecinek należy pominąć przed zaimkami względnymi wprowadzającymi takie pozorne zdania podrzędne, które nie są rozwijane.

    Wspomniana reguła opatrzona jest nagłówkiem Wyrazy wprowadzające zdanie podrzędne. Kluczowe dla właściwej interpretacji uwagi opatrzonej numerem drugim jest rozumienie pojęcia zdania podrzędnego, które nie jest rozwijane, a więc jest „pozorne”.
    Zacznijmy od ustaleń fundamentalnych. Zdanie podrzędnie składa się z dwóch wypowiedzeń składowych – ze zdania nadrzędnego (określanego) i podrzędnego (określającego). Treść wypowiedzenia podrzędnego uzupełnia brakującą lub tylko zapowiedzianą część wypowiedzenia nadrzędnego, mianowicie jego podmiot, orzecznik, przydawkę, dopełnienie lub okolicznik. Warto też przypomnieć, iż zdanie w ujęciu składniowym (a na tym w głównej mierze opierają się reguły interpunkcyjne) to wypowiedzenie z obecną formą osobową czasownika.
    Uwaga druga odnosi się do zdań typowych dla stylu potocznego, w których człon podrzędny nie stanowi formalnie zdania gramatycznego, ponieważ będący fundamentem zdania czasownik (ewentualnie wraz ze swoimi określeniami) został poddany elipsie. Natomiast ów element czasownikowy istnieje in potentia, por. np.
    Nie dostał medalu i nie miał pojęcia dlaczego [go nie dostał].
    Widział w poczekalni pacjentów, lecz nie wie dokładnie ilu [ich widział].
    Spierali się cały dzień, ale chyba nie wiedzieli do końca o co [się spierali].

    Elipsa stwarza konstrukcję niekompletną z punktu widzenia składniowego, lecz zamkniętą znaczeniowo.
    A zatem o „nierozwinięciu” zdania podrzędnego świadczy przede wszystkim brak osobowej formy czasownika.
    Nie ma tu znaczenia liczba wyrazów towarzyszących zaimkowi względnemu. Ważniejszy jest ich charakter. Jeśli towarzyszą mu wyrazy niesamodzielne znaczeniowo (jak przyimki, spójniki i partykuły, które nie mogą pełnić funkcji równoważników), przecinka nie postawimy, por. np. powiedz gdzie i kiedy; wiedział po co; wiedział dlaczego nie. Jeśli natomiast po zaimku wystąpią wyrazy samodzielne znaczeniowo, przecinek jest konieczny, np. wiem, kto to; nie wiem, jak dalej.
    Z jeszcze inną sytuacją mamy do czynienia wówczas, gdy zaimki występują w pewnych skostniałych zwrotach. Wówczas także nie postawimy przed nimi przecinka. Ten właśnie wypadek ilustrują przykłady: zależy w jakim sensie czy nie wiem dlaczego tak (, a nie inaczej).

    PS Bardzo serdecznie dziękuję za konsultację Panu Doktorowi Maciejowi Malinowskiemu.
    Adam Wolański
  • Kiedy masz zajęcia, przypomnij?
    17.03.2017
    Szanowni Państwo,
    Pytań zależnych nie zamykamy pytajnikiem, np. Przypomnij, kiedy masz swoje zajęcia. A jeśli zmienimy szyk: A kiedy ty masz swoje zajęcia, przypomnij? Czy wtedy postawimy na końcu pytajnik? Można by napisać: A kiedy ty masz swoje zajęcia? przypomnij lub A kiedy ty masz swoje zajęcia? Przypomnij, choć możliwe jest moim zdaniem takie wypowiedzenie tego zdania na głos, przy którym odpowiedniejszy byłby przecinek po zajęciach. I co wtedy?

    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    W zdaniu Przypomnij, kiedy masz swoje zajęcia (poprawniej by było: Przypomnij, kiedy masz zajęcia…) rzeczywiście nie wolno postawić znaku zapytania, gdyż fraza kiedy masz swoje zajęcia jest zdaniem podrzędnym. Nie wszyscy o tym wiedzą i dlatego błędów z pytajnikiem na końcu w tego typu wypowiedzeniach w rozmaitych tekstach bywa co niemiara. Inaczej rzecz się ma wtedy, gdy odwróci się kolejność zdań składowych, tzn. gdy część kiedy masz zajęcia stanie się zdaniem nadrzędnym (nie trzeba dodawać a…). Napiszemy Kiedy masz zajęcia, przypomnij? Można rzecz jasna przekształcić to w inne konstrukcje: a) Kiedy masz zajęcia? Przypomnij? (obydwa zdania pytajne); b) Kiedy masz zajęcia? Przypomnij. (drugie zdanie oznajmujące, owo przypomnij jest krótkie, stanowcze); c) Kiedy masz zajęcia? Przypomnij... (drugie zdanie oznajmujące, ale rozkaźnik przypomnij wypowiada się nieco dłużej, o czym świadczy wielokropek).
    Maciej Malinowski, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie
  • Przecinek przy dopowiedzeniu
    27.02.2017
    Szanowni Państwo,
    chciałabym się dowiedzieć, czy w poniższym zdaniu należy postawić przecinek przed jak radon:

    Promieniowanie jądrowe pochodzi z naturalnych źródeł, jak radon, gaz, który przesącza się z ziemi.

    Czy należy stosować tu zasadę stawiania przecinka przed wyliczeniem/przykładem? Czy jeśli w zdaniu podawany jest tylko jeden przykład, to w ogóle można traktować to jako wyliczenie? Czy potraktować tutaj inaczej np. jak dopowiedzenie, wtrącenie?

    Z góry dziękuję za odpowiedź.
    W zdaniu tym wyrażenie jak radon pełni funkcję dopowiedzenia – jest przykładem tego, o czym mowa w poprzedniej części. W takiej sytuacji należy je wydzielić przecinkami z obu stron (w myśl zasady [386] WSO; http://sjp.pwn.pl/zasady/386-90-J-2-Wyrazenia-typu-chyba-ewentualnie;629806.html).
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Dzielenie wyrazów
    21.02.2017
    Szanowni Państwo,
    chciałem prosić o wskazanie możliwych miejsc podziału słów domkniętym i Poissona (francuski matematyk).

    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    do-mknię-tym
    Pois-sona
    Adam Wolański
  • Różności interpunkcyjne
    21.02.2017
    Szanowni Państwo,
    czy zdania: Co raz, to któryś górników pchnął kogoś, Od razu, jak mi napisałaś, pomyślałem…, Zaraz, jak mi napisałaś, pomyślałem…, Zauważyłem [to] zaraz, jak wysłałem wiadomość…, Są i tacy, którym płacą nie wiem za co, Można go kupić, np. zamawiając przez Internet, Nie wiem dlaczego tak [a nie inaczej] mają poprawną interpunkcję?

    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Ad 1. Sfrazeologizowanego wyrażenia co (i) raz/co (i) rusz nie oddzielamy przecinkiem od reszty zdania pojedynczego, por. Co raz słychać było wybuchy. Co i rusz spoglądał na zegarek.

    Ad 2–3. Zaimek jak wprowadza zdania podrzędne i stawia się przed nim przecinek. Jeśli część podrzędna występuje w środku konstrukcji złożonej, wydziela się ją przecinkami z obu stron. Odstępstwa mogą dotyczyć zdań sfrazeologizowanych, które odbierane bywają jako jeden wyraz. Ale w przykładach nie ma zasadniczo tego typu sytuacji.

    Ad 4. Sfrazeologizowanego zwrotu nie wiem za co nie oddzielamy przecinkiem od reszty zdania.

    Ad 5. Imiesłowowy równoważnik zdania oddzielamy przecinkiem od zdania głównego.

    Ad 6. Przecinek pomijamy przed zaimkami względnymi wprowadzającymi takie pozorne zdania podrzędne, które nie są rozwijane.
    Adam Wolański
  • Interpunkcja bezpośrednia
    21.02.2017
    Szanowni Państwo,
    zdanie Wolałbym, żebyś to zrobił tylko dlatego, żebyśmy się posuwali naprzód można rozumieć dwojako: ‘chciałbym, żeby jedynym powodem, dla którego to zrobisz, było posuwanie się naprzód’ lub ‘jedynym powodem, dla którego Cię do tego namawiam, jest chęć posuwania się naprzód’. Czy w przypadku znaczenia drugiego można lub należy postawić przecinek przed słowem tylko?

    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    W przywołanym zdaniu można zastosować tzw. interpunkcję bezpośrednią, w której piszący oddaje swoje myśli lub uczucia wprost, tak jak występują, bez żadnej modyfikacji. Oznaczać to będzie, że fragment po partykule tylko ma charakter dopowiedzenia. W interpunkcji bezpośredniej spotyka się w takich pozycjach nawet kropkę.
    Adam Wolański
  • Wydzielanie wtrąceń
    21.02.2017
    Szanowni Państwo,
    rozważmy zdanie: Doznając(,) nie wiem po raz który już w życiu(,) uczucia…. Czy dobrze mi się wydaje, że ze względu na sfrazeologizowany charakter zwrotu nie wiem po raz który…, pełniącego rolę okolicznika, za podstawową interpunkcję można uznać wersję bez przecinków? Postawiłbym je tylko, chcąc nadać mu charakter wtrącenia.

    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Interpunkcja nie nadaje tu – niejako sekundarnie – całemu zwrotowi charakteru wtrącenia. Mamy tu bowiem do czynienia z pozakonstrukcyjnym wtrąceniem sensu stricto, które musi być wydzielone obustronnie przecinkami (lub myślnikami). Rozbiciu ulega bowiem związek między czasownikiem (imiesłowem) a rzeczownikiem-dopełnieniem doznać – doznawać (kogo? czego?) uczucia. Zgodnie z normą składniową okoliczniki – choć ich szyk odznacza się dużą swobodą – powinny być ze względu na swoją obustronną łączliwość semantyczną umieszczane na początku lub na końcu zdania, a nie powinny rozdzielać składników, które wchodzą w bezpośrednie relacje składniowe.
    Sfrazeologizowany okolicznik ma postać: po raz nie wiem który ‘po wielokroć, często, znowu, po raz któryś z rzędu’.
    Adam Wolański
  • Interpunkcja indywidualna
    21.02.2017
    Szanowni Państwo,
    czy w zdaniu Za nic na świecie nie pójdę na ten mróz! No chyba, że suto mi zapłacą można dopuścić przecinek we wskazanym miejscu? Myślę o zapisie wypowiedzi ustnej, w której na chyba pada akcent. Nie jestem w stanie przekazać poprzez formularz efektu prozodycznego, o którym myślę, ale mam nadzieję, że można to sobie wyobrazić: spowolnienie w trakcie wymawiania chyba. Coś w znaczeniu ‘no ewentualnie… w ostateczności mogę to zrobić’.

    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    P.T. Czytelnik, na którego pytania często przychodzi mi odpowiadać w Poradni PWN, z jednej strony stara się logizować reguły poprawności pisowniowej, z drugiej zaś – często szuka przykładów, w których nie chciałaby respektować istniejących reguł.
    Oderwijmy się na chwilę od konkretnych przykładów i zasad zapisanych w słownikach ortograficznych i spójrzmy na polską interpunkcję z szerszej perspektywy. Nie jest ona jednorodna. Może być szablonowa (zgodna z szablonem przepisu) i indywidualna (zgodna z preferencjami autora, który stosuje określone znaki w sposób nieprzewidziany przepisami). Może być obiektywna (niezależna od czyichkolwiek upodobań czy pomysłów osobistych) i subiektywna (zależna od intencji autora). Może być w końcu rozumowana (logiczna) i bezpośrednia (idąca zgodnie z rytmem żywej mowy). Zawsze w każdym z pierwszych powołanych powyżej typów interpunkcji przepisy są ściśle stosowane (np. w stylu naukowym, urzędowym), w pozostałych zaś rodzajach interpunkcji dopuszczalne są pewne odstępstwa od obowiązujących zasad (np. w stylu potocznym, stylu publicystycznym, prozie artystycznej).
    Jeśli zatem autor tekstu widzi sens w rozdzieleniu przecinkiem spójnika zestawionego chyba że, chyba żeby, to może – wbrew obowiązującej regule – tak postąpić.
    Adam Wolański
  • Interpunkcja szeregów okoliczników
    21.02.2017
    Chciałabym zapytać, które zdania są poprawne? Gdy przeglądałam podobne przykłady, zauważyłam, że interpunkcja jest niejednolita. Jakie zasady wchodzą tu w grę?

    1. Czy tu w Warszawie powstanie kiedyś Aquapark z prawdziwego zdarzenia?
    2. Czy tu, w Warszawie, powstanie kiedyś Aquapark z prawdziwego zdarzenia?
    3. Czy człowiek zaprowadzi kiedyś tu na ziemi pokój?
    4. Czy człowiek zaprowadzi kiedyś tu, na ziemi, pokój?
    5. Tu na ziemi mogę mieć swój raj.
    6. Tu, na ziemi, mogę mieć swój raj.
    Interpunkcja szeregów okoliczników jest uzależniona od charakteru określonych okoliczników oraz od ich wzajemnych relacji składniowo-znaczeniowej. W przytoczonych w pytaniu przykładach mamy do czynienia z okolicznikami jednorodnymi współzależnymi, tzn. okoliczniki te należą do jednej kategorii, a ich współzależność polega tym, że drugi uszczegóławia wartość pierwszego. W wypadku gdy pomiędzy okolicznikami występuje ścisłe powiązanie składniowe, przecinka zazwyczaj się nie stawia, por. np.

    W Kruszwicy [ø] na jeziorem Gopłem [ø] stoi Mysia Wieża.


    Natomiast w sytuacji, gdy drugi z okoliczników w intencji piszącego jest wyraźnie dopowiadany, a więc ma charakter pozakonstrukcyjny (brak jedności rytmicznej z dalszą częścią wypowiedzenia), to wydzielanie przecinkami (czasami myślnikami) dopowiadanych wstawek okolicznikowych jest zdecydowanie normą. Wszystkie przywołane zdania należą do drugiego z omawianych tu typów, należałoby więc stosować w nich przecinki.
    Adam Wolański
  • Dlatego że (iż)
    21.02.2017
    Szanowni Państwo,
    zastanawiam się, czy zalecenie interpunkcyjne z porady http://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/Roznosci;17471.html nie jest zbyt kategoryczne. Reguła [365] WSO uzależnia taki przecinek od akcentu i pauzy oddechowej (w takim duchu brzmią też archiwalne porady na temat połączenia dlatego(,) że). W tym zdaniu bardziej pasuje mi akcent na dlatego niż jego brak.

    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Reguła [365/90.B.2] WSO nakazuje stawianie przecinka po wyrazie akcentowanym w miejscu pauzy oddechowej w odniesieniu do połączeń przysłówków, zaimków lub wyrażeń przyimkowych ze spójnikami. Wyrażenia o identycznej lub podobnej budowie, które występują w funkcji spójników zestawionych (np. dlatego że, dlatego iż), każe zaliczać do zdania podrzędnego, a przecinek stawiać przed nimi.
    Adam Wolański
  • Przecinek
    14.02.2017
    Szanowni Państwo,
    czy w zdaniu Często, konstruując uzwarcenia, otrzymujemy… pierwszy przecinek jest postawiony poprawnie? Chodzi tu o sens ‘często podczas konstruowania uzwarceń otrzymujemy…’, a nie: ‘kiedy często konstruujemy uzwarcenia, to otrzymujemy…'. W drugim przypadku często byłoby częścią imiesłowowego równoważnika, więc nie stawiałbym pierwszego przecinka.

    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    W zdaniu z przecinkiem: Często, konstruując uzwarcenia, otrzymujemy… przysłówek często jest określeniem czasownika otrzymywać – można je przekształcić do postaci: Konstruując uzwarcenia, często otrzymujemy… .
    Jeśliby często miało określać czasownik konstruować, to nie należałoby go oddzielać od niego przecinkiem: Często konstruując uzwarcenia, otrzymujemy… (choć lepiej brzmiałoby: Konstruując często uzwarcenia, otrzymujemy…).
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego