pragmatyka

 
To skarbnica informacji o tym, których wyrazów i wyrażeń używać w określonych sytuacjach, jaki wpływ na znaczenie lub rozumienie tekstu ma sytuacja, kontekst, nadawca lub odbiorca. Dowiesz się tu: jak zwracać się do określonej osoby; kiedy stosować wielką literę w zwrotach grzecznościowych; jak pisać tytuły naukowe lub stanowiska w formach adresatywnych; czy można napisać ?Witam? w e-mailu; kiedy zrozumiały jest zwrot ?Jestem samochodem?.
  • zachodzić w ciążę
    30.08.2002
    Serdecznie proszę o pomoc w rozwiązaniu pewnego problemu językowego. Chodzi o wyróżniony dużym drukiem fragment poniższego zdania:
    „Aszerę i Anat przedstawiono w tekstach egipskich jako boginie-matki, które uznawano za „wieczne dziewice” (dosł. „wielkie boginie, które ZACHODZĄ W CIĄŻĘ, ale nie rodzą”).
    W tym religijnym kontekście zwrot „zachodzą w ciążę” trochę razi, bo chyba niezbyt pasuje do tego podniosłego tytułu. Lepiej brzmiałaby jakaś forma czasownika „począć”. Można by na przykład powiedzieć: „wielkie boginie, które poczynają, ale nie rodzą”.
    Sęk w tym, że według „Słownika poprawnej polszczyzny” W. Doroszewskiego „począć” w tym znaczeniu występuje tylko w formie dokonanej.
    Czy jest jakiś ładny, naturalny i poprawny sposób wyrażenia tej myśli? A może wspomniane zastrzeżenie ze słownika Doroszewskiego nie jest absolutne?

    Z poważaniem
    Andrzej Szymczak
  • ciebie czy Ciebie?
    28.08.2002
    Z powodów grzecznościowych piszemy Pan, Pani, Ty, Ciebie dużą literą, kiedy zwracamy się do kogoś w liście czy formularzu ankiety. Czy taka duża litera obowiązuje również np. w opowiadaniu, gdzie słowa są cytowane - jeden bohater kieruje je w dialogu do innego?
    I druga sytuacja: czasem używa się drugiej osoby, nie mając na myśli bezpośrednio tego, do kogo się zwracamy, lecz „kogoś, kogokolwiek”. Na przykład o atmosferze panującej w jakiejś restauracji możemy pisać tak: „Wchodzisz, a tam nikt się do Ciebie nie odezwie, nikt na Ciebie nie zwróci uwagi, nawet menu Ci nie podadzą”. Mimo użycia drugiej osoby piszę w takim wypadku bardziej o sobie samym niż o adresacie słów (bo to ja tego doświadczyłem i o swoich, a nie jego doświadczeniach piszę). Jeśli więc zdecyduję się (w liście) na taki styl, to czy stosować wielką literę do każdego wystąpienia słowa ty niezależnie od tego, czy w danym wypadku oznacza ono adresata słów czy „mnie, kogoś, kogokolwiek”?
  • biegła rewident i redaktor naczelna
    27.08.2002
    Dzień dobry,
    czy kobieta wykonująca zawód biegłego rewidenta i głównego księgowego to - odpowiednio - biegła rewident i główna księgowa, czy może jednak biegły rewident i główny księgowy?
    Serdecznie pozdrawiam,
    Sławomir Góral
  • dzień
    7.08.2002
    - „Kontrolę przeprowadzono od 2 listopada do 2 grudnia”.
    - „Kontrolę przeprowadzono od dnia 2 listopada do dnia 2 grudnia”.
    Które z tych zdań jest poprawne? Czy pisownia dnia 5 grudnia nie jest pleonazmem?
    Pozdrowienia AS.
  • tytuły zawodowe
    29.07.2002
    W wywiadach telewizyjnych często redaktorzy zwracają Panie ministrze, Panie premierze, Panie prezydencie, mówiąc do wiceministra, wicepremiera, byłego prezydenta. Czy jest to poprawne? Przecież tytułują rozmówcę niewłaściwym tytułem. Z drugiej strony zwrot Panie były prezydencie brzmi trochę dziwnie.
  • gry językowe
    26.07.2002
    Co myślicie Państwo o hasłach bawiących się językiem, a przy tym łamiących zasady? Wydaje mi się, że to na tyle częste już zjawisko, że powszechnie akceptowalne, zwłaszcza jeśli chodzi o reklamy. Podobnie jest przecież z tytułami w prasie... Pytanie dotyczy hasła: „Wejscie nowego smaka”. Hasło jest aluzją do tytułu filmu (Wejscie smoka), zresztą cała reklama utrzymana jest w duchu kung-fu. I jest nadal czytelna, bo wiadomo, że chodzi o nowy smak. Czy można takiemu hasłu zarzucić niepoprawność? Przecież gry językowe rządzą się swoimi prawami...
  • Uprasza sie o...
    22.07.2002
    Czy poprawne jest sformułowanie „Uprasza sie o...”?
  • wiodący
    11.07.2002
    Czy wydawnictwa mogą być wiodące, czy lepiej czołowe? Np. „Oxford University Press jest wiodącym wydawnictwem na rynku...”
    Dziękuję.
  • tytuły i podpisy
    24.06.2002
    Szanowni Państwo,
    Lektura Waszych odpowiedzi dotyczących używania małych i wielkich liter w tytułach urzędowych nie wyjaśnia w pełni moich wątpliwości. Dotyczą one nie tylko pisowni tytułu z małej lub wielkiej litery, ale też interpretacji, kiedy należy używać imienia i nazwiska przed, a kiedy po tytule. Proszę o odpowiedzi na następujące pytania poparte przykładami:

    Która forma w adresie listu, np. do ministra, jest właściwa (wielkość liter i kolejność)?
    1.
    Szanowny Pan
    Jan Kowalski
    minister Gleboznawstwa
    2.
    Szanowny Pan
    Jan Kowalski
    Minister Gleboznawstwa
    3.
    Minister Gleboznawstwa
    Szanowny Pan
    Jan Kowalski

    Która forma w podpisie pod listem jest właściwa?
    1.
    Jerzy Szczepanik
    sekretarz Komisji ds. Uziarnienia Gleby
    2.
    Jerzy Szczepanik
    Sekretarz Komisji ds. Uziarnienia Gleby
    3.
    Sekretarz Komisji ds. Uziarnienia Gleby
    Jerzy Szczepanik

    Gdzie składamy podpis?
    1.
    własnoręczy podpis
    Jerzy Szczepanik
    Sekretarz...
    2.
    Jerzy Szczepanik
    własnoręczny podpis
    Sekretarz...

    Dziękuję z góry i proszę o przyjęcie wyrazów szacunku,
    Jerzy Szczepanik - Dzikowski
  • nadybać
    20.06.2002
    Czy słowo nadybać było używane tylko przez niewykształconych ludzi? I czy ma ono wulgarne zabarwienie?

    Z góry dziękuję za odpowiedź.
    Anna K.
  • jejmość
    14.06.2002
    Przeczytałam w pewnym artykule, że w języku staropolskim zwrot jejmość miał negatywne zabarwienie. Czy to prawda?
    Z góry dziękuję za odpowiedź.
    Anna K.
  • konował
    10.06.2002
    Czy neologizm koniował jest słowem na pograniczu inwektywy i wulgaryzmu, czy też nie? Potrzebuję ekspertyzy językoznawczej w tym zakresie, dlatego proszę o podanie danych eksperta, który by się tego podjął.
    Z poważaniem

    Prezes Rady Podkarpackiej Izby Lekarsko-Weterynaryjnej
    Krzysztof Strawa
  • nazwa szkoły
    5.06.2002
    Czy w nazwie szkoły można napisać: „ZSB im. Gen. St. Maczka”? Sprawa jest bardzo pilna, bo dotyczy świadectw szkolnych.
  • wstąpić się
    3.06.2002
    Chciałby się dowiedzieć, czy poprawne jest wyrażenie: „Materiał się wstąpił” w znaczeniu 'skurczył się'. Mam wrażenie, że jest to regionalizm, ale chciałbym uzyskać informacje, czy jest on do zaakceptowania.

    Z poważaniem,
    Robert Klarecki
  • Afroamerykanin
    17.05.2002
    Co Państwo sądzą o wyrazie afro-Amerykanin pojawiającym się coraz częściej w naszym języku?
  • Pan/Pani
    15.05.2002
    Bardzo proszę o odpowiedź, w jaki sposób mam napisać następującą rzecz: zwrot grzecznościowy do Pana, Pani w liście oficjalnym np. Pana (-ią) - chodzi o podzielenie i przeniesienie zarazem odmienionego skrótu od słowa Pani.
    Czy powinno być: Pana(-ą)? Czy powinno być: Pana (-ią)?
    Chodzi mi zarówno o skrót (z lub bez i w wyrazie Pani, i które zmiękcza, jak i o obecność lub nie spacji po słowie Pan, tuż przed nawiasem. Proszę też o małe uzasadnienie poprawnej pisowni (argumenty za).
    Czekam i z góry b. dziękuję

    Pozdrawiam,
    Magda
  • Dokładnie!
    26.04.2002
    Szanowny Panie,
    ostatnio spierałam się z kolegą o zwrot Właśnie! i Dokładnie!. On twierdzi, że zgadzając się z czymś, należy mówić Właśnie (np. „Czujesz się niepewnie? – Właśnie”). Nie uważam, że to nie jest poprawne, ale wydaje mi się, że zwrot Dokładnie jest bardziej elegancki, ale według kolegi jest on zupełnie niepoprawny. Może to drobnostka, ale jednak są to zwroty dość często używane. Chciałabym więc poznać opinię znawców w tym zakresie. Czy lepiej mówić Właśnie!, czy Dokładnie?
    Dziękuję za poświęcenie mi uwagi,
    Z poważaniem,
    Małgorzata Żabówka
  • kultura języka w sieci
    25.04.2002
    Chciałabym się dowiedzieć, czy z punktu widzenia kultury języka istnieją jakieś specjalne zasady konstruowania, pisania e-maili? Czy najlepiej po prostu stosować zasady dotyczące listów tradycyjnych?

    Pozdrawiam,
    Aleksandra Sobieraj
  • powtarzanie wyrazów
    5.04.2002
    Kiedy byłem w szkole, moja polonistka zawsze poprawiała mi na czerwono zdanie: "Moim ulubionym okresem jest okres romantyzmu". Oczywiście chodziło o powtórzenie słowa okres. Wtedy mnie to bulwersowało, dziś zgadzam się z oceną polonistki. Niemniej w wielu przypadkach powtórzenie tego samego wyrazu jakoś mnie nie razi.
    Pomijam tu oczywiście przypadki, kiedy chodzi o świadomy zamysł stylistyczny; pomijam wszelkie dilogie, anafory itp. Chodzi mi o zwykły tekst i o takie sytuacje, gdy trudno ocenić, czy powtórzenie już jest nadużyciem, czy jeszcze nie. W niniejszym pytaniu powtarzają się powtórzenie, przypadki, chodzi o, a także polonistka, którą mogłem zastąpić nauczycielką, ale nie zrobiłem tego, ponieważ wydaje mi się, że nie trzeba. Ale może trzeba?
    Albo takie zdanie: "Przydawka stojąca przed rzeczownikiem opisuje go, stojąca po nim - klasyfikuje". Czy jest istotne, by silić się na wyszukiwanie synonimu i zamiast drugiego stojąca pisać następująca? Albo w ogóle pominąć imiesłów? (Wystarczyłoby samo po nim).
    Kiedy piszę sobie sam, niespecjalnie się tym przejmuję. Problem zaczyna się wtedy, kiedy dziecko prosi, by mu sprawdzić wypracowanie. Sprawdzam, nie razi mnie, a potem nauczycielka uznaje to i owo za błąd, w moim przekonaniu nieraz na wyrost.
    Nie oczekuję w tej kwestii surowych uregulowań. Wierzę w to, że użytkownik języka ma tu stosunkowo dużą swobodę. Niemniej nie chciałbym za bardzo zabrnąć w liberalizm, bo może się okazać, że jednak...
    Liczę (jak zawsze) na krótką odpowiedź, ale równocześnie wdzięczny byłbym za wskazanie, gdzie mógłbym znaleźć obszerniejsze omówienie tego zagadnienia.
    Dziękuję.
  • Szanowna Pani!
    4.04.2002
    Która forma jest poprawna:
    1. Szanowny Panie, (z przecinkiem na końcu), czy
    2. Szanowny Panie: (z dwukropkiem na końcu).

    Dziękuje,
    Izabela
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego